شـهْـداد ومَـهْـناز

شَهْـداد و مَـهْـنازْ

برخی ها می گویند شهداد، وارث هـَـمَّل وجیـَّـنْـد است برخی هامی گویند که وارث میرکـَـمبراست.

بعضی ها می گویند که پسر میرچاکراست امّا اینکه شاید بلوچی دیگر باشد هم بعید نیست!

او همسرانی به نام مهنازوشاری داشت.

شاری برمهناز حسادت می ورزیدواز محبَّت بین شهدادومهنازخشمگین بود!!

چوپانِ شهداد که وۏمَـر نام داشت شبهادرنزدیکیهای

کلبه ی مهنازمی خوابید.

شاری کفشهای وۏمَـرْ را پوشید تا نزدیک خانه وحمّام مهنازقدم زد

وۏمَر خوابیده بود ازنقشه چیزی نمی فهمید!!

وقتی که شهداد از خواب بیدار شد؛شاری گفت: دیشب وۏمَر را دیدم که داخل کلبه ی مهناز رفت! شهداد اوّل باور نکرد ولی وقتی که ردِّپای وۏمَـر را مشاهده کرد، مهنازرا زد!!

دیگربا اوهمبستر نشد!!!!

بالاخره مهنازرا قسم دادند او دست بر روغن های داغ زد ونسوخت!!

شهداد پشیمان شد ولی خانواده ی مهناز طلاق خواستندواین چنین شد

مهنازبرخلاف میل باطنی با وُۏمَـر ازدواج کرد تا که تلافی کند!!

شهداد درجدایی مهناز دوام نیاورد مریض واز دنیا رفت!!

مهنازهم مدّتی بعداز مرگ شهداد جان داد و دار فانی را رها کرد!

بخشی از اشعاربلوچی از شاعری گمنام دراین زمینه:

پَرْهَـپُـۏگانی مَکـْـروچاریگا 

کـَـپْـتَگـَـت دُمْـبالِ جَـنانیگا

عیب، مَگـُش ما را بِـڃ گـُـمانیگا

وَیْـلْ بِکـَـن گـَـپّان ناشَرانیگا

سِـیَـه مَکِـسْکـَـنْت که کـَـپْـتَـگـَـنت شیران

نَدَیَـنْتّ آیان ما را پۏپَل وهیران!  

شَرهَـیال کـَـن چۏنَهِـنْتّ دیوّان

̈طـک مَچِن کـُـلاّ بَمْبَهَڃن نُـۏدانْ

شهداد ترا پَرْماتَگ جنی مَکـْـران

بِـڃ هـَـیالـَـیْحْ چَه آهِری پِکـْرانْ

شهدادْ ترا رَدْ داتَگْ بَـدْ هـَـیالاتان

چِـڃ مَـنی کـُـلاّ زَهْر کـُـتَـیْحْ رَپْـتَـیْحْ

نه مَـنی پُلّـِڃـنْ گـَـنْـدَلا وَپْتَـیْحْ

وۏمَـرَیْحْ گـُـوَنْـڌوا مَـنا داتَـيْحْ

وَتْ شکارانی شادِها رَپْـتَـیْحْ

من چِدا بُرِّڃ دَزْگـُـهارْ زُرْتـان

پَه تَهی راهَـیْـحْ سَرا نِشْـتان

وَهْدِڃ کِه چا دِڃـما پَدا گـَـشْـتَـیْحْ

پَرْ مَـنی نزّیک وگـُـورا گـُـوَسْـتَـیْحْ

 تَوْمَنا چارْ دَوْرا چَکـَـرِّڃـنْـتَـگْ

کاپِری تِـڃـلانْـکِـڃ مَـنِـتْ داتَــگْ

درهَـزارْ دۏست و دُژْمُـنَـیْحْ تُـۏکا

دۏست گِرِڃوَنْـت ودُژْمُـنا کـَـنْدَنْـتّ

مِـڃتَـگـَـیْحْ شاکاڗِڃـن جَـنِکْ کـَـنْـدَنْتّ ----------: ڗ= ﮌ

آ وَتی کـُـلاّنی دَپا نِـنْـدَنْـتّ

سۏجی زُرْتَگ چَه دست دَلاّرا

دستی مُـشْـتَگ پَه پاکِـڃـنْ گِـیـوّارا

̈طِـڃـل و مُـنْـدِریکّ ومَـنْجَـلانْ بِیارِت

رَبَّـیْحْ کـُـرْآنا مان سَرا دارِت

من ورُن سَوْگِنْد‌ بِڃ گناهُن من

آسْ نَسۏچیـتِّـن بِـڃ گناهُـن من

رَنْد چه سَوْگِندا بِڃ گناه بیتَّگ

وۏمَری سیر هَـنْ گۏن گـُـلا بیتَّگ

           *******

بیاهِت گـُـهاران جَمْ بِبِـتْ

آرۏس و سیرِنْ! سَمْبَـهِت

همساهگان داوَت کـَـنِـت

پُـلّـڃـن تَـگِـردانْ پَـچْ کـَـنِت

ڌُهْـل ودَمامَه ساز کـَـنِت

شَهْـداد و شاری ؛‌گـَـلْ کـَـنِت!!

مَـیْـحْ وُۏمَـرا سالُـۏنْـک کـَـنِـت

دُرُۏگِـڃن نِکاهِـڃ پِرْکـَـنِت

من اَنْچُـشِڃـن کارِڃ کـَـنان

هِـچْ کـَـس نَـکـُـرْتَگ پِڃـسَرا

شهدادی بِـڃ نَـنْـگِڃـنْ هَـبَـرْ

یادَنْت مَنا تا مَـحْـشَـرا

شهداد ترا آسا جَـنُـن

هَـنْچُـش مَـنِـــتْ آسی کـُـتَه

شهداد ترا گار کـَـنُن

هَـنْچُش مَـنِـت بَـرْباد کـُـتَه

شهدادْ هُـداوَنْدا بِچارْ

مارِتْ کـُـتَـگ چُۏ شرمسار

نِــی کِسَّـهان گۏش بدار

        ***

جُلّ ونُـپادان پَچ کـَـنِت

یِـڃ وُۏمَـرا سالۏنْک کـَـنِت

سیری گـُـدانا پِرکـَـنِت

چاپ وهَـلو هالُو کـَـنِت

هرچِڃ دلا صبرِڃ دَیـان

اَرْس، نَـوُۏشْـتی دیدگان

شاری هَـسدِّڃ تَوْمَکـَـن

ما را دِگِه هَـن وَیْل بِکـَـن

زالـَـیْحْ هَـسَدّا جا جَـتَـگ

کوکّار وسَلْواتی کـُـتَگ

شهدا وَتا را وَتْ کـُـتَگ

تیرِڃ ترا مهنازا جَـتَـگ

ضمیر

ضمیر :

کلمه ای است که به جای اسم نشسته از تکرار آن جلوگیری می کند

حسن شُت آ دِگِه پَدا کـَـیْـت= آ = ضمیر

1) من 2) تَـوْ – تَـه 3) آ  - آهِیا

مفـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــرد

1) ما 2) شما 3) اِشان

جمــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــع

مَنی کتاب* تیّ کتاب یا تَهی کتاب* آهی کتاب*شُمَـیْـحْ کتاب*

آوانی یا آیانی کتاب* مَـیْـحْ کتاب = کتاب من =مَنی کتاب

تـیِّـنْ(سرحدّی)= تَهیگِن= نـیـِّـن(سرحدّی) = مَـنیگِـن*

 مَنا = نا (سرحدّی)

ضمایر اشاره :

یِـڃ = یِـڃـشْ(سرحدّی) هَـمِـڃ=هَـمِـڃـشْ(سرحدّی)=این

اِشی =هَـمِشی=همین آ کـَـپّ = آشْـکـَـه = آن سوی

یِـڃ کـَـپّ=یِـڃـشْکـَـه= این سمْت آ = آن

داستان بــانَــلی شَـیْـهَـک و حمله به هندوستــان

داستانِ بـانَـلی شَـیْـهَـکْ وفتح هندوستان

بانَــلــی ازشیرزنان مشهوربلوچ ؛ خواهرمیرچاکر است؛همان میرچاکری که عاشق هــانی شد و او را ازمُــرید جداکرد! بانَـلی شیرزنی است که لباس مردانه می پوشدوبه مبارزه درمقابل شاه دِهْـلی می پردازد!

باعث پیروزی قوم بلوچ درمقابل شاه هندوستان می شود!

به کمک پسرش میــران شاه دِهْلی رادستگیر می کند!

البته ازقضا تخت شاه می شکندودراثراختلاف دوباره دهلی رابه شاه هند واگذار می نمایند!!!

دراین زمینه قوم بلوچ شعری دارد که شاعرش گمنام است ولی شعرسینه به سینه تاکنون باقی مانده است!!!

 موضوعی به این مهمّی متأسِّفانه درکتابهای تاریخی به فراموشی سپرده شده است!!!

اکنون بخشی کوتاه ازاصل داستان به زبان بلوچی ذکر

می شود:

شَیْهَکی چاکر گـُـۏن بَسْـتَگِڃن کـَـوْلان

گـُـشْـتَـگی راج و هَـمْسَرِڃـن بِـڃـلان

بیا رَوِنْ مَـرْچی دِهْـلِـیَـیْحْ سَیْلان

چِلْ هَزار رِند و ده هَزار راپْـچی

سی هَزارْنُـۏهانی مَـزَنْ زَهْـمِـڃـن

صد هَـزارْ لاشاری بُلند شانِـڃـن

وَشْ بُلند بیـتَّـگ درجهانْ مَیْـحْ نام 

سَرْنَـپَـهْـرِڃـزِیـتّ مَردْوَرِڃـن گـُـوَرام

کاگـَـدِڃ گـُـوَهْـراما رَوان داتَگ

دِهْـلِـیَـیْحْ شاهی باهَـبَر کـُرْتَگ

شاه؛تَیار بی تَـوْ گـُـۏنْ وَتی فَوْجان

چاکرا رُمْـبِّتْ گـُـۏن لشکر و مَوْجان

کـَـشِّـتَگ شاها بَـیْـرَکِـڃ جَنگی

سی هَـزار مردی گارْکـُـتَگ جنگی

چـۏجواب داتَگ لشکری مردان

بانَـلی گـُـۏنِنْتّ گـُـۏنْ شِپِڃـن دُرّانْ

جَنْ هَـمایَـنْت کِه مِـڃـتَگان نِنْـدَنْتّ

پَـنّ و مُـزْواک و مَـهْـپَـرانْ بَـنْـدَنْتّ

گـُـۏنْ وَتی مَردانْ دَزْگـُـلایِـڃـشَـنْتّ

مـاتْ وَتی میرانا پَـدا کـُـرْتَه

چُـۏ هَـما پیلاّنْ مِـهْـپَـلی گـُـوَتْکـَـه

شاهی پَه جِلْوانا شکست داتَه

شاه گۏن میرانا پِڃـشْ سلام بیتَّه

لشکرا دِهْـلِـیَّـیْحْ کـَـلاتْ گِـپْـتَـه

چاکرْ هَنْ  تَهْـتَـیْحْ سَرْبُرا نِشْـتَـه

رِنْـد؛ سَرْرِتْکـَـنْتّ دِهْـلِـیَـیْحْ تَهْـتا

چَا رِندانی بازِڃـن جِڃـرَه وجاکا

تَهْـت هَـن پُـرُشْـتَـه کـَـپْـتَه مَـه هاکا

چاکرا گـُـشْـتَه پَرْ جاجَکِڃـن رِنْدان:

مارا نَـزِڃـبِـیتّ دِهْـلِـیَـیْحْ شاهی

شاه هَـماهَـنْت کِه بُـنْـدَرا شاهَـنْتّ

دَرْ‌ کـَـدیمّـا  آ  سَرْجَـمِـڃـن ماهَـنْتّ

دِهْـلِـیِـشْ بَکـْـشاتْ پَرْ وَتی شاها

هم پَدا واتَـــرِّشْ کـُـتَـه دِراها

هَـمَّـل پسر جـیَّــنْـد

هـَـمَّـل پسرجـیَّـنْـد:  

یکی ازقهرمانان گمنام تاریخ بلوچستان است که دربین قرون  

16 و 17 میلادی  درمَکـُّـران ؛تِـڃـسْ وکـَـلْمت

می زیست.  ازشجاعتهای او جنگیدن باشیر؛مبارزه با چاکرِکـۏلْواهی ومبارزه با پرتغالی ها در سواحل تِـڃـس است.به لقب شیرکـُـش معروف است.چاکر وهـَـمَّـل ابتدا دوست هم بودند.می گویندخواهرچاکر عاشقِ هـَـمَّـلِ زیبارو می شود.هـَـمَّـل خواهرچاکرکۏلْواهی را به عقد خود درمی آورد.امّاپس ازچند روز او را طلاق

می دهد.چاکربه بهانه ی یک ماده شتر برهـَـمَّـل اعلان جنگ می دهد.جنگی شدید بین آن دو روی می دهد!

سرانجامْ هـَـمَّـلْ : سوار برلنْج گرفتار پرتغالـیها میشود درحالیکه دست خالی بود! آنان به او پیشنهاد ازدواج با یک زنِ فَرنگی می دهند که هـَـمَّـلنمی پذیرد درنتیجه پرتغالیها او را می کـُـشند تا که خودشان را ازشَـرِّ شُجاعتهای او آزاد نمایند.

اودرزمان صفَـوی ها می زیست سیریک؛جاسک؛ لِڃـرْدَپ؛کاروان؛زرّاباد؛تِـڃـس؛دشتیاری

؛گـُـوادر؛پَـسِّـنی؛هُـۏرمارَه از جمله ی مناطق تحت حکمرانی هـمَّـل بوده اند!  

اکنون اشعاری بلوچی در مورد جنگهای

 هـَـمَّـلْ فرزند جـیَّـنْـد:  

کاسِد مَـنی شَـیْرانْ بِـبَـر

لـَگــِّـت مَنی باسْکا تَـپَـرْ

رِڃـشَـنْـتّ مَنی کـُـۏهِـڃـن جَگر

کاسِـد مَبی گـُـۏن من دَگا

اَنْچُـش بِگـُـش وُۏت هَـمَّـلا

جـیَّـنْـدی شِـڃـرِڃـن واجَها

کـُـرْتِـت مَنی بَگـّـا شکار

تَوْ چِسْ کـُـتَه زَنْڌِڃـن دَپارْ

نونّ تَوْ وَتی پادان بِدارْ

کایان گۏن فَـوْج ولشکرا

کـَـشّان تَهی نَـنْگ و گـَـتا

گـَـردِڃـنْتْ جوابْ پُرْهِـمَّـتا

هـَـمَّـل گـُـۏنْ میری دِهْـشَتا

جُسْت کـَـن وَتی پیرِڃـن پِتا

باجَـیْحْ نَـبُه چَه کـَـلْـمَـتا

من هـَمَّلـُـن جَنْ کـَلْمَتی

هـَـکّ و هِلارْ مات و پِتی

گـُـۏن تَـوْ نَـمَـنّان سَنْگــَّـتی

تَـوْ پِڃـسَری گـَـپّان شَمُـشْ

دَسْـتا پَه سِیَـه مارا مَـمُـشْ

نُـۏکْ آپُـسِڃـن گـُـۏکا مَدُۏش

کارا نَیایَـنْتّ گـُـرّ و جُـۏش!

میرکـَمْـبَـر

 میرکـَـمْبَـر:

ابتدا خلاصه ای ازداستان میرْکـَـمْبربه فارسی:

وقتی که میرْکـَـمْبَرتازه دامادشده بود مهراب؛عثمان ومَزار به غارتگری دراطراف بِنْت ؛دِهان ؛مَلُـۏران و (...)  پرداختند! میرکـَـمْبرباآنهامقابله می کرد ازبدشانسی درعین مقابله بارانی شدیددرگرفت!تفنگهای باروتی ازکارافتادند!

باپیشنهادِ اَلّه یارْکه ازهمسنگران میرکـَـمْبَر بود باشمشیرلشکرمهاجمان راازپاانداختند! امّا ازقضا یکی ازسربازان مهاجم که زیرصخره ای پنهان شده بود؛تفنگش خیس نشده بود تیری برقلب میرکـَـمْبَر شلّیک نمود ومیرْکـَـمْـبَر که با اجازه ی مادرشجاعش به مبارزه رفته بود بدون آنکه ازدواج نماید ازدنیا خداحافظی می نماید!

 اکنون اصل داستان به زبان بلۏچـی  که درشعرشاعری گمنام ازصدای ضبط شده ی مرحوم کمالان:

بیاهِت مَنی بِڃل و یَلان*

 زِرْدَیْحْ مُکیمی هَمْبَلان*

جِنّان وگـَـیْـبی پَرِشْتَگان* پَوْجی چَه سَراوان چَنْڌِتَگ *چَه دِزَّکـَـیْحْ گـَنجڃن دَران * هَشْصد گِـچِڃنی زَهْمْجَنان *کـَـوْرِدِهانا مانْ دَیَن * سۏچَنْت گِهَـیْحْ دَشت ودَران *بَگــِّـش مَلۏرانی جَتَگ* سڃصدبَلۏچِش بَندکـُـتَگ*چِلْ دُهْـتَرِشْ بَنْدی کـُـتَگ*سُتْکـَـنْت بَلۏچانی دَوار*

زَهْرْگِپْتَگـَـت لاڗی مَزار* ــــــ = ڗ = ڑ

میرکـَـمْبَروسَـبْـزِڃـن سَگارْ   

شابان بُرو بُـۏرا بِـیار*

بِـیار وبِداری مان پِڗا ـــــــــــــــــ = ڗ = ڑ

شَرّشانه وتیماری کـَـن *زِڃـنی بِدَیْحْ بَرپُشْت وَنگْ *

 شَـرّی بِچِکّ گـُـلْکارِڃـن تَنگ * میراَپْسا بیتَّـه بُلند*

 گـُـوانْکی پَه کاردارا کـُـتَه * کاردارمَنی ماتا بِیار* دَرکـَـپْتَگـَـنْتّ مات وگـُـهار* میرکـَـمْـبَرا کـُـرْتَه تَوار* ماتی مَنی ماتْ مَکـَّـهِڃـن* هَکّان پَهِلْ کـَـن که رَوان* من پَه مُراد سَرگِـپْـتَگان * دُرِّڃـن رَسولـَیْحْ زِیارَتا*ماتا جواب گـَـرْدِڃـنْـتَگـَـت* بَچّیگ مَنی چَمّ وچِراگ* کـَـمْبَرمَنی زِرْدَیْحْ مُراد*

شیرِتْ پَهِلـِّـنْت بَچ مَنی*

 شیرِت پَهِلـِّن هَپْ بَرا*

مَن پَه تَهی رۏدِڃنَگا*

بازکـَـشِّـتَه جَوْروجَپا*    

دردو جَپا هِچّ نَبَنْتّ *زهرڃـن کـَـرَگ آپْ داتَگـَـنْتّ *

 بِڃ مُـۏسُما پاد آتْکـَـگـَـنْتّ*

 دریادلاداتَه جواب*

ماتی مَنی ماتْ مَکـَّهڃـن*

 من هَنْ دِگِه سالـۏنْک نَبُن*

گۏن هَمْسَران لـَـیْبی نَـبُن*

ڌیکـِّـڃ وَرُن گۏن دُژْمُنان*

شاه رُستُما داتَگْ جَواب *کـَـمْبَرکه بَزَّه کارڃ نَهِن* بِنْت ودِهانَـیْـحْ واجَهِنْ*نُهصد گِدانـيْـحْ مَسْتِرِنْت* لاشارَیْحْ مَردوزَهْمجَنِنْتّ*

 بیاکِه ماوشما تِرانِڃ کـَـنِنْ* مالان بُن وبَهْرِه کـَـنِنْ* میرکـَمْبراکـُـرْتَه هَبَر*گـُشْتَگ بَلۏچڃـن اللّهیار* میرکــَمْبَروسَبْزِڃـن سَگارْ* جنگاکـَـنِن دستا مَدار* نِشْـتَـنْتّ کـَـمانْچین پَه کـَـتار* آزْمانْ چَه دَنْـزانْ بو تَهار* کـَـپْـتَـنْتّ گِچِڃنی نَرْ مَزارْ*

 لـَـگِت دو دِڃـما دِرَهْک ودِریکّ*

زُرِمْبِشْت وبُـۏری شاک وشیکّ*

جَنگِش جَتَه واتَرّ کـُـتَه*

ناگـَـه پَه فرمان هُدا

تیرڃ چَما جُمْپَـیْحْ سَرا     

لـَـگـِّـت مَنی میرَیْحْ دِلا

پاگی لـَـکـُـشْـتَه چَه سَرا

مُرْتَ آ مَنی میروامیر

دُژْمِن گـَـلِن چا زَخمِ تیر

  

شعر چــاپ شده ام درکتاب زیرپلک نوجوانی = کُـوَهْـنـیـن حکایــــت

وزن شعر:فَعولُن،فَـعولُن، فَعولُن،فَعَلْ

این شعرعاشقانه درقالب مثنوی سروده شده

درکتابم زیرپلک نوجوانی انتشارات تفتان

آنرا منتشرنمود(صفحه):   33

 

«کُوَهْـِنـڃـن حکایت»

1)  بِاشکـُـن دَمانِڃ دِلـَـیْحْ مَجْگ و حال

کُـوَهْـنِڃـن حکایت تَنَکـِّڃـن خیال

2) کـَـپُـۏتان پَه مَیدان چَه عِشکـَیْحْ تَوار

کـَـماشان گـُـواتا بِبوتَّن سُوار

3) شَپَیْحْ ماهِکانیّ و وَشِّڃـن هوا

مَه عِشْکـَـیْحْ گـَـپانی تَنَکـِّڃـن دَپا

4) نَگِـنْدَیْحْ، نَچارَیْحْ برابر مَنا

نَیاهَـیْحْ؛ نَنِنْـدَیْحْ دِلـَـیْحْ دامُنا

5) پَچِـڃ تَـوْ نَسِنْـدَیْحْ یَه دَردِڃ دِلـَـیْحْ؟

عذابا مَنیگا پَچِـڃ چُـۏ گـَـلـَـیْحْ؟!

6) یَه نِڃـشِـڃ چَه عِشْکا پَه اَڌّا شُتَه

دل و جان و فکری پَه جادو جَتَـه

7) مَنی پاکْ، الله ورحمان، رحیم

بِدَیْحْ شیرِ لذّت چَه مِهْـرِ کریم

8) پَه کُـنْـ̈طَگْ دِلا زخم و وُۏنِـڃـنْ مَکـَـن

مِچاچان وَتیگان پَه مَـیْحْ دِلْ مَجَـن

9) نَزانُن کجا دل بِگِنْـدی تَرا

تَهی راج، نَیْـلـَـنْ کـَـسا تیّ دَرا !

10) گـُـلا چۏ مَگِنْـدُّن غمیگـُـن پَه گـُـل

بِگِـنْـدُّن؛ بِچارُن، تَپـیگـُـن پَه گـُـل!

11) سرو جان و تیّ مُلْکْ آبادْ با

مُصیبت مَگِنْـدا دَمانِڃ تَـرا

12) بیا مَیْـحْ دَوارا پَه چَـمّان بِنِـنْـد

وَتی نصفِ جانا پَه شَرّی بِگِـنْـد

13) تَهی یاد، وَشِّـن شَپانی دلا

 چَه یادانْ تَهیگان؛ نَدیـتُّـن سَلا

14) مَنی رَبَّ کادِر ، طبیبِ دِلان

هدایت بِکَن یِـڃ وَتی بلبلان

15) پَه بِچْکـَـنْـد ونازِڃ پَه مَجْگا شُتَـیْحْ

کـُـتَیْحْ دل، گرفتار و تیرڃ جَـتَـیْحْ

16) چَه آرام ،دورِن مَنی مَجْگ و دل

جگر هـَـن سُچانِن عجب باز و سِلّ

17) نَرِتْکـَـیْحْ نَداتَـیْحْ چَه چَمّان شَکر

پَمِشْکا کبابِن دل و یِـڃ جَگر

18) پَه تَهْـنا که نِـنْدُن مَه لـۏگـَـیْحْ دَپا

خیالان کـَـماهُـن تَهارِڃـن شَپا

19) تَوارِڃ پَه لیکـّـو جَنُن من تَرا

 یَه نَکـْـشِڃ نِبیسُّن مَه رِڃکـَـیْحْ سَرا

20) پَه بِچْکـَـنْد، چُنْـڌَیْحْ لـَـپا شَیْحْ دِلا

پَه بِچْکـَـنْد و نازان لـَگاشَیْحْ دِلا

21) چَکـَـرَّگْ نَهِلـَّـن! گـُل و بلبلان!

تماشا حرامِن پَه نُـۏکِڃـن گـُـلان

22) مَه زندان و زنجیر کَپتَه کـَـپۏت

دِلـَـیْحْ پُلّ و تاکان نَنِشْتَه کـَـپُـۏت

23) گـُـلـَـیْحْ بۏه و عَطران مَه زنْدان کـَـنَنْتّ

دماغان پُرُۏشّن که بۏهِش چِنَنْتّ

24) تَهی صورت و دَپْ، چَه مَجْگا نَرَوْت

تَهی یاد و تَهتال، هِجّا نَرَوْتْ

25) پَه ضَربَه نَرَوْتِـن دَپَیْحْ آ خیال

پَه ظلم و پَه غُصَّه نَبی آ زَوال

26) غَمَیْحْ بار و ڌۏکان شَمُـۏشَگْ بَیَنْتّ

دَپَیْحْ شیر و شربت شَمُۏشَگ نَبَنتّ

27) تَهی  جسم و جانا که گِـنْـدّی جَگر

نَرَوْتِن پَه باغان نَلـُـۏ̈طـی سفر

28) مَنی را حتِڃـن واب و وَشّڃـن کـَـرار

زمانِڃ؛ که سۏچَیْحْ دِلا بِڃ مَیار

29) اجازَه نَداتِن گـُـلا صدْ غرور!

نَجَـنْـتِن دَواهِـڃ پَه زخمان چَه دور

30) بُـوَرْ یَه پَیالَه چَه حُسْنَیْحْ شَراب

که دائم نَنِنْـدی نَگِنْـدَیْحْ جواب

31) بَرَیْحْ دین و ایمان پَه سبزڃـن لِسان

دَیَـیْحْ گـُـلْ جهانا چَه لُـنْـ̈طَـیْحْ کـَـشان

32) قشنگ و جوان و دلارام تَوْ !

بدن نرم و شیرین و وَشتام؛ تَـوْ !

33) وَتی ناز وحُسْنا که ظاهرْ کـَـنَـیْحْ

دِلـَـیْحْ اَرْس و آپان پَه لُـنْـ̈طـانْ چِنَـیْحْ

34) پَه ناحَکّ، نِنْـدَیْحْ عذابُنْ دَیَـیْحْ!

پَه مَرْگا مَنیگا تَه کۏشِش کـَـنَیْحْ!

35) مِرَگ دور بوتَّه چَه عشْکـَـیْحْ گِسا

زَوالی نَبوتَّه پَه عاشِک رَوا

36) چَه بِچْکـَـند و چَمّان شرابِڃ بِدَیْحْ

اسیرانْ  وَتیگانْ ثَوابِڃ بِدَیْحْ

37) کُجِن وابْ، چَمّان؟ چَه تَهتال و فکر؟!

کجا وَپْـتَـه بلبل پَه کـَـیْحْ کـَـنْت ذِکر؟

38) دِلـَـیْحْ داد و پِریاتْ کۏها رَسِت

تِرَکِّت دلی؛ لـَهْم لـَهْما سُرِت!

39) مَنی عِشک و آرام و لۏگـَـیْحْ سَپا!

پَه سَکّیّ و آپَت مَباتَـیْحْ تَـبا

40) کـَـنُن شُکر خالِکْ، که سالمْ سَرَیْحْ

چَه زخمان جهانَـیْحْ پَه وَشّی  دَرَیْحْ

41) مَکـَـنْـدَیْحْ پَه ما را؛ نَلـُـۏ̈طِـن چَمَگ

مَیارَیْحْ پَه زخمان دَوا و دَسَگ

42) چَه وَتْ غافِـلِـن دل، که بوتَّه خراب

شپ و رُۏچ، نالی نَگِـنْـدَیْحْ ثواب

43) جَنُن زۏر بازِڃـن مَچارُن تَرا

دِلـَـیْحْ چَمّ، چاری چُـۏ دُزَّیْحْ وَرا

44) دلا که شرابِـڃ  گـُلابی، رَسی

پَه زۏر و پَه تاکـَـت؛ عذابان گـَـسی

45) نَتُـۏنُن بِچارُنْ تَرا باز وکمّ

تَهی نورِ چَمّان، نَسَگـُّـن پَه چَمّ

46) پَه نرْمی که چارُن؛ سُچانُن مُدام!!

چه نورا تَهیگا مِرانُنْ مُدام!

47) دَواها دِلـَـیْگا چَه لُـنْـ̈طـان بِدَیْحْ

نَچُکـَّـیْحْ، نَگِـنْـدَیْحْ پَه رَنْـدا سِدَیْحْ!!

48) بدن شیر و شربت لبی گرم و نرم

زمستان و برفان نَکـَـن گرمِ گرم

گِـرِڃـوَگْ، دِلـَـیْحْ باز و آرام کمّ

49) چَه اَرْسان دِلـَـیْگان سُچی جان و چَمّ

گـُـشَـیْگان نَگِـنْـدُّن تَهی لذَّتا

50) نَچُکَّـیْحْ پَه چَمّان مَنی عزَّتا

51) پَه ̈طَـگـّی وَتا باوَفایِـڃ کـَـنَـیْحْ!

شکارا وَتیگا مَه آسا مَنَـیْحْ!

52) چَه دردان و زخمان دِگه جُسْ مَکـَـن

دِلـَـیْحْ چَوْل و مَوْجان چَه دستا شُتَن

53) مَنی پاکْ الله و رحمانْ، رحیم

بِچا چِـڃ نَگِـنْـدَیْحْ چَه ظُلم عظیم!!

54) دِرَچْکان و پُلاّنْ چَه داغانْ کُشَنْـتّ

پَه پِریات و نالَه مُسَلمان نَبَـنْتّ

55) مَه بالاد، اِستـارْ لیمُّرْتَگـَـنْتّ

مَه جَهْلاد، بلبلْ جَنَگْ بوتَّگـَـنْتّ

56) چَه آه و چَه پِریات؛ سُتْکـَـن تِرَمْپّ

چَه اِستین و اَوْران تَـتْکـَـن تِرَمْپّ

57) کـَـماشان بِیاهَـیْحْ دِلان گـُـلْ کـَـنِن

زَهـیران و ̈طَـپّـان دَواهِـڃ جَـنِن

58) مُـریدان تَباهَـن چَه داغان؛ شُمَیْحْ

پَه مَرْکا گـُـلانی؛ پَچِـڃ چُـۏ جَمَیْحْ؟!

59) مُریدّی دُواهِـڃ گِری چاکران

تباهِش کُه هانیّ و نَرْمِڃـن بَران

60) عَوضْ هَـن نَبَنْ یِـڃ کـَـماشِڃـن تَـپَر

پُرۏشَنْتْ لَمْبان گۏنْ پیرڃـن هَبَر

61) خداجانِ کادِر مَنی مهربان

وَتی عاشِکان کَن صبور و جوان

62) محمّد نبیّ و رسولِ خدا

بیا و بِکـَـن یِـڃ غمانا تَـبا

63) جدا کـَـن چَه دردان وَتی اُمَّتا

بِکـَـن رَهْـنِمایی وَتی ملـَّـتا

 

30/12/82

مــقــایسه ی زبان منطقه ی کهنوج ومنوجان با زبان بلوچی

مقایسهٴ زبان منطقهٴ کهنۏج ومنۏجان

با زبان بلــۏچی

●باوۏ = پِسّ = پِت = بابا

●عَیْش = سیر= سور= عارُۏس=عروسی

●اَرِهْـتِـنِنْ = رڃـچَگـَـیْنْ= داردمی ریزد

●اَخُـونُم = وانُنْ = می خوانم

●چورِیون = چُکـّان = زَهْـگان = فرزندان

●مُشِنْگ = رُۏپَگ = جارو

●جارُۏ= لَمْپَشْ= هُـرُۏژْبَنْد =خوشهٴ خشک درخت خرما

●چَـپَتْ = چَمْپَل= دَمْ پایی

●نایا = نِڃیَیْتِنْ= نَیَیْحْ = نمی یاد

●ناکْ = نَهْـکْ = ناپَگ = ناف

●کـُـپَک=هـُشْکِـڃن لِمْبو= لیموخشک

●کـُـتـُـۏک=کـُـڌّل =کـَـپَر؛کـُـلبه

●گِلِڃ = گِلِڃپ=دیگ

●دَرْبِـڃـرْ=پَسیلّ= حیاط خانه

●بِمُش=رۏپی=جاروبزن

●زَپْتی کِه =پَناهی کـُـت= پنهان کرد

●دُلْکـَـه=گــَـرشَه=بُطری

●هـَـمِیون = هـَـمْشان = همین ها

●مُـن = مَن

 * کـَـچَـوْ=مَنْگـَـلیکّ= اَلـَـنْگو

مــقــایسه ی زبان منطقه ی کهنوج ومنوجان با زبان بلوچی

مقایسهٴ زبان منطقهٴ کهنۏج ومنۏجان با

زبان بلۏچی

●مَتِگ = مَدَگْ = ملخ

●نادُنُن=نَزانُنْ=نمی دانم

●رَوْتُنْ =شُتُنْ=رفتم

●اِتـڃ=اِدا اینجا

●آتِـڃ= وۏدا=آنجا

●پابَه=پادا= پاشو

●آتِـڃ نَهَری=وۏدا نَیَتَـیْحْ=آنجانبودی

●مُه یَهْتُنْ=من آتْکـُـنْ= آمدم

●تونایایی=تَـوْنَیایَـیَحْ=نمی آیی 

لـَهْرُنْ=لۏگان=خانه ها ●لَهَرْ=لۏگْ=خانه

●یَهْتی=آتْکـَـیْحْ=اومدی؟

●صبا=بانْدا=فردا

●یَهْتَرُنْ=آتْکـَـگـَـتُن=آمده بودم

●اَخُوَری ناخُوَری؟=وَرَیْحْ=نَوَرَیْحْ؟=

میخوری ؟ نمیخوری؟

●نِمِکْ =واد= نَمَک

●گـُـهْتِتْ =گـُوَشْتَیَحْ=گـُـفتی

●واشِتْ بُگـُـمْ =تَرابُگـُـشُـنْ=بِهِتْ بِگـَـم

●من رَم= مَن رَوْنْ = می روم

●نَتْ یاوه=نَیارْتَیْحْ =نیاوردی؟

اِتَـوْری= یِـڃ دابْ = این چنین

●باهیگ=پیرُکْ=پدربزرگ

●خُوَهْ=گُوار=خواهَر

●بِرارْ=بِراتْ=برادر

●بی بی=بَلـُّـک=مادربزرگ

●کـَـرَ̈ط=چِگِرْد=درختی گرمسیری

●چَه گۏیی؟چـڃ گـُـوشَیْحْ= چی میگی؟

لُ =لاپ=پِڌّ=شکم

●چارۏک =سَریگ=شالْ

بــلــوچ در تــاریــخ وشاهنامه

سِیـــــــــاوش:...............................

پسرِ کیکـــاووس ازســــلسله ی کِـیانِـیان ایــــــــرانْ زمین است.هَووی مادرش یعنی سودابه جهت اینکه برسیاوش عشق می ورزید. به سیاوش نزدیک  مــی شود.ولی سیاوش  تسلیم سودابه نمی شود!  با او معاشقه نمی کند! سودابـــــهٴ  زلیخا صفت بـــه ناحق  تُهْمَـت بر سیاوش  می زنــــــــــدتا که بــین  پسروکیکاووس رابرهم زند!پدر را علیه پسر بر انگیزد!

به قول فردوسی سیاوش ازسوگندآتش باسلامتی عبور

می نماید! بی گناهی او برپدرثابت شد.ولـــــــی سیاوش درجنگ با توران بـــــــــه افراسیاب پناه می برد.درنهایـــت بادخترافراسیاب یعنی فَرَنْـگیـــس ازدواج می کند!  مــــدّتها بعد:به تــــحریک  گَرْسیوَز  افــــــراسیاب فردی  به نام گُـرْوی  را اَجیرکرده؛ او سیاوش رابه قتــــل  می رساند. سـر او را از بدن جـــدا می نماید! و بـا پیک آنــــرا برای   کیکاووس می فرستد! بـــــالاخره  فَرَنْگیس پسرســــــــــیــاوش را به دنـــیا

 می آورد! پســـــــری که درنهایت هــمان کیخسرو معروف می شود! کسی کـه بعد از کیکاووس شـــــاه ایران می شود! بعد ازتولّد، وزیــر؛ پیران ویسه کیخـسرو را  طبق خواســــــته ی افـــراســیاب به چوپانان سپرد!ولی  مخفیانه به کیخسروپهـــــلوانی وخردمندی  می آموزانــد! زیرا جریره دختر پیران نیزهــــمسرسیاوش بود!  فرود، نوه ی وزیرْ؛پیــران نسبت  برادری با کیخسرو داشت.شاید به همین دلیل وزیــــــر درپروَرش وآمـــــــوزش کیخسرو کوتاهی         نمی کرد!

کیخسرو وبلـۏچ ها:

آنچه فردوسی درشاهنامه میگوید  دلیلی محکم بر این است که پــسر سیاوش ایرانی وفَرَنْــگیس تورانی  یعنی کیــخسـرو نبردی سنگین با بلوچهاداشته،برآنها پیروزمی شود حا کــــم بلوچهامی کشد! بعداز حادثه به مدّت یکسال دربــــــین بلوچها می ماندو باآنهـــــازندگی  می کند.فردوسی به این موضوع  چنین اشاره می کند:

فرستاد کَـــــس نزدخاقان چین

به فَـفْغوروسالارمُــــکْرانْ زمین

که گِـرد اوگیرید و فـــرمان کنید

ز کِـردار بد دل پشیــــمـــان کنید

د گرنامه برچون به مَکْـــران رسید

دلِ شاه مَکْران دگرگونه دیــــد!

بَـرِتخت اورفت ونامـــه بِـــــداد

بگفت ازپیام آنچه بودش به یاد

بدو گــــفت با شاه ایران بـــگوی

که نادیده برما فُـزونی مَــجـــوی

زمانه همه زیربخت من اســـت!

زمین روشن ازتاج وتخت من است

 به چین اندرون بودخسـروسه ماه

اَبــا نامــداران ایرانْ ســــــــــپاه

چهارم زچین؛ شاه ایرانْ بِرانْـــــد

به مَـکْران شد و رستم آنـجا بمانْد!

بیامدچو نزدیک مَکْران رســیـــــد

ز لشکرجهانْـدیده ای برگُـزیـــــــد

بَرِ شاه مَکْران فرستاد و  گُـــــــفت

که با شهریاران خرد باد جُــــــفت

گر ایــدون که گفتارمن نشْنَـــــوی

به خون فراوان کَـــس اندر شوی

همه شهرمَکْرانْ تو ویــران کنی!

چو بی کینه آهنگ شیــران کنی

فرستاده ی شاه چون بازگــشت

همه شهر مَکْران؛پرآوازگشــت

زمین کوه تا کوه لشکرگرفــــت

همه مرز مَکْرانْ سِپَه برگرفــت

طَـلایه بِـیامد به نزدیکِ شــاه

که مَکْرانْ سِـیَه شد ز گرد سپاه!

دو لشکر برآن گونه صف برکشید

که از گَرد؛چشم آسمان را ندید!

ز قلب اندرآمــد سِـپَهْــدارْتوس

جهان شدپُراز ناله ی بوق وکوس!   

 به قَـلب اندرون شاه مَکْرانْ؛بِـخَسْت

بِمُرد او و زان خستگی هم نَرَسْت!

یکی گفت شاها سرش را بَـــریم!

بدو گفت زشت اندر او نَـنْـگریــم

سر شهریاران که بُــــرّد ز تـــن؟

 مگر تیره از تُـخْمَـــه ی اَهْرِمن!

بپوشید رویش به دیـبای چـین

که مرگ بزرگان بُـوَد همچنیـن

جِـهانْدار سالی به مَکْرانْ بمانْد

ز هر جای، کُشتی گَـرانْ را بخوانْد

اِسْکَــــنْدر و بـــلـۏچ:

اســــــکندر ازکیخسرو تقلیدکرد.

یعنی  پـــــس ازفتح هندوستان مَکُّران را به عنوان گذرگاهی  برای عبور برگزید. پس جهت برگشت راه  مَکُّران را پیش گرفت. لشکریان اسکنــــــــــدر درعبوراز کــــــوهستانهای مَــکُّران وطول مسافت  بسیارخسته شـدندحــتّی غنایم جنگی را که به دست آورده بودند در قبال آب خـــــــوردن ولقمه ای  نان غنایم رابه بلوچــــهابخشیدند.وقتی خواستنــــدحمله کنند؛ بامقاومت سنگـــــین بلوچ روبروشدندو باشـــــــکستی سخت پراکنده گشتند! بیآبی منطقه سبــب اختلاف لشکریان شــــد و اســـکندر درانتخاب این مسیر ناآشنا؛ تلفات سنگینی رامتحمّل شد! وقتی به ایرانــشهررسیداسبهارابا درخت  کَهیر و

(ڌ ڃـڌار) سیرنمودند! شیره ی این  درختان اسبها راتلف نمود! بـــــــــالاخره اسکندرسواره نظام خــــود را از دست داد.یاقـوت حَمَــــوی در کتاب :اَ لْمُعْجَـمُ الْبُلدان به این موضوع اشاره  کرده است.

مَــــــــکُّـــران:

درمورد وجه تسمیــــه برخی آنرا با واژه ی  مُــگْ:درخت خرما یامـــا کْ نوعی ازحُبوبات هَمْریشه می دانندبه چه دلیل پسوند ران در تـوران؛ایـران؛ مَـکْران؛تـِهْران و...  مشترک است؟؟؟ مـــــــــورِّخان  نظـــــری دیگر دارنـــدآنـان

مـــــی گویند:

 مَکْــرانْ وکرمان از نَــــــوادگان حضرت نوح (ع) هستــند. چون آنها این دومــــــنطقه را برای  ســکونت برگزیدند.

به همین دلیل این مــناطق  با این دواسم مشهورند.مَــــکْرانْ

اِ بْـــنِ فارک اِ بْنِ سام اِ بْنِ نــــــوح(ع) برادری به نام کرمان داشت. به همین دلیل بین گویش جیرفتی؛ کرمانــی وبلـــــۏچی  شباهتــهایی می توان یافت.یا که  هنوز بلوچ وکرمانی وجـــیرفـــتی درکنارهم پیدامی شوند ازنظر  رنگ واخلاق شباهتهایی دارند! درکـهْـنـــۏج؛  مَنـۏجان وکَلَـه گَـنْـج؛قوم وخویش  همدیگرند! فردوسی می گوید:

گروهی ز گُــــــردان کــوچ وبلوچ

سِگالَنْده ی جــــنگ مانند قوچ

فردوسی دقیقاً بـــه همین موضوع اشاره می کند او از کرمــــــانی؛ جیرفتی و...  به عنوان هم نَبَرد همدم و وارث   بلوچ یادکرده؛آنها را کوچ می نامد. لذا حتماً اجدادی مشترک داشتند! از  تـڃـس : (تیس؛تیز )  نزد چابهاردرکتاب المُــعْــجم البُـــلْدان به نقل از اِصْـطَـخْری به عــــــنوان بـــندر تــــــــــجاری مشترک این دوقوم یادشده  است.

شعر چــاپ شده ام: بُــنْــگِــیج

شعری که اکنون خواهـیدخواند

درصفحهٴ9 کتابم : آموزش شعرکلاسیک

منتشرشد لازم به ذکراست که

شاعران ایرانْ زمین به زبان فارسی

دراین وزن شعر نسروده اند

زیرااین وزن مخصوص زبان بلوچی است       

(فاعلُن فَعْ لُن فاعِلُن فَعْ لُنْ):

                بُنْگِـڃـجْ

  1)  مَنْ کَنُنْ بُنْگِـڃجْ نامِ اَللّها

مَنْ دَیُنْ مَر̊چی وامِ اَللّها

2 ) بِـڃ تَهی ناما دل، غم و دردِن

سَکْ مُلورِن گُلْ؛ بِـڃ تَرا زَرْدِن!

3) چَمْ نَـگِنْدّی تیّ لذّت و تاما

دَپْ نَچُکّی تیّ وَشْ لـَـبِڃـن ناما

4 )  بِـڃ تَهی ناما کَس نَجَن گاما

کَیْحْ اَلِف وانی بِـڃ تَهی لاما؟

5 )  مَیْحْ زَمانَـگْ هَنْ بِـڃ تَرا رَنْجِن

یِـڃ دِلَـیْحْ اُمِّڃـد چَه تَرا گنْجِنْ

6 )  دل، جوانْ سالِن گـۏنْ تَهی یادان

پَرْچِیا سِنْدَیْحْ یِـڃ مَنی پادان؟

7 )  تیّ هَبَرْشیر کِن، تیّ صفت نَرْمَنْ

نُقرَهِڃـن چَمّانْ شانْک دَیْحْ پَرْمَنْ

8 )  تیّ دَپَیْحْ شیرانْ مَن کَـدی نـۏشُن*

اَچْ مَنا دَورَیْحْ من تَپاجـۏشُن

9 )  حَکْ تَهی بازَنْ پَه مَنی گَردِنْ

تَوْ بیا نَزّیکْ؛ دِلْ مَنی دردِن

10 )  کَشَّگُن آهان اَچْ تَهی دوری

کُلْ غم و دردان دلْ مَنی زوری!!

11) بِڃـنَگـَـیْحْ پَیْما  تَوْ عجب وَشَّیْحْ  

 شیرَ گ و شَهْدانْ چَمَّنا کَشَّیْحْ!

 12)  مَن چَه تیّ حُسْناسۏجُکِڃ دارُنْ

اُرْدُکِڃـنْ رازِڃ چَه غمانْ کارُنْ

13) تَوْپَـچڃ اَڌْ کُتْ بَزَّگِڃـن انسان؟

حِکْمَتا تَیْگا دل مَنی کۏزانْ

14) گۏن وَتی دستان آدَمِت اَڌْ کُه

چَه وَتی زۏرا بابُکِت ڌَڌْ  کُه

15) فی کَبَدْ وانُنْ چَه تَهی قرآن

غم عجب گِنْدُن؛پَه دِل وپَه جانْ

16)  گـۏن تَهی خاکا جۏربو بابا

رنگ ورنگیلَه چۏگُلَـیْحْ دابا

17 )  بُرْتَـگِش خاکـڃ تیّ مَلاﺌیکان

دیسْتَگِـشْ باباچۏ کِه ماهیکان

18)  یَک بِراتِڃ مَیْحْ بَزَّگِڃـن هابیل

آدِگِه گَنْدَ گ؛ قاتِلڃـن قابیل!!

19 ) گۏن پِتا جَنْگِن گۏن وَتی ماتا

یِـڃ بِراتا مَن کَلْ کَنُنْ چاتا

20 ) من نَدَوْنْ گُوارا دستِ یِـڃ هابیل

تی گُلڃـن زاماس ، بی گُلِڃـن قابیل

  21 )  گُش هُدا جانا دَیْحْ مَنی حَکّا

یا پُرۏشُن من تیّ گُلَیْحْ چَکّا

22 )  آدَما گَُشْتَه تَوْ بِکَن قربانْ

اُشتر و گۏکان هم ، دِگِه حَیْوان

23 )  کُرْتَگی قربان بڃ نَپ و سودا

کِشْتَگی  نیبَّگ بڃ گِل و کودا !

24)  کُشْتَگی هابیل گۏن وَتی دَستان

کُرتَگی مَسْتی چۏ بَدِڃـن مَسْتان

25 )  نی هَبَرْ یِڃـشِن ای مَنی اَللّه 

دل غمان رڃشِن ای دِلَیْحْ هَمْراه

27 )  یَکْ بِراتْ حاکُم آدِگِه نَوْ کر

تیّ بِراتْ واجَه مَیْحْ بِراتْ چاکر

28 )  یِـڃ عجبْ قصّه ، پُرْ غم و دردِن

هر کسی نیَّت پُر گِل و گَردِن

29)  ای خدا تَوْ وَتْ اُمَّتا جَمْ کَن

چَه وَتی مِهْرا مِلَّتا جَمْ کَن

  30) من بلۏچیّ وآدِگِه تاجیک

یَک زُبان، تُرکی، یِـڃ عرب، آ،سیکّ!

31 )  با بُکَیْحْ ، رَنْدا؛ زِلْزِلَه یَهْتَه

ما زُبانْ پِسَّیْحْ هَـنْ زِیانْ کُرْتَه

32)  ما چَه پِسْ رَنْداصد زُبان گِنْدِن

هِچ نَزانْ انســانْ اَچْ کُجانْ رَنْدِن

33 )  ای هُدا مَرْچی تَو بیا نَزّیکّ

مَیْحْ غم و دردان وَتْ بِکن باریکّ 

34 )  تَوْ بیا مَرْچی مَیْحْ گِس و جاهان

نـورْ دَیْـحْ مَـرْچـی مَـیْحْ دل و راهـان

35 )  شَهْد و شیرینی هَه تَهی کِشْکـا

وَتْ بِـدَیْـحْ آپڃ مَـیْحْ  دِلَـیْـحْ عِـشْکــا

36 )  دلْ زَهیریگِنْ چَه تَهی دوری

تــیّ دَرا نِشْـــتَه تَــوْ بـــیا زوری

37 ) کا گـَـدِڃ لِکُّــن گۏنْ تَـــهی نـاما

تـــا بُـــوا یِـڃ دل؛ وَشْ تَـــهی تــاما

38 ) تَوْ کَدی کاهَیْحْ مَیْحْ گُلِڃـن شَــهْرا

گۏن تَــهی یــادان بَــنْدَ گُــن پَــهْرا

39 )  دلْ مَنی نِشْتَه گۏن تَـهی یـادان

چَــه وَتــی چَـمّان؛ دَیْحْ دِلَیْحْ دادان

40) گۏن وَتی چَمّانْ دَیْحْ مَــنا گـَـرْمَی

گۏن وَتـی لُـنْــ̈طـان دَیـْـحْ مَــنا نَـرْمی

41)  یـڃ دِلَـیْـحْ پِرْیاتْ تـیّ دَپـا سۏرَن

یـڃ غـــــم و غــــــصّه پَــــرْمَنا جۏرَن

42)  یِـڃ دل و جــانا یـا بِـدَیْحْ صـبْرِڃ

یـــا بِــجَـن پِـڃ دِلْ وَشَّکِڃـنْ کـَـبْرِڃ

43) کُرْتَگَیْحْ دنـیا چۏ کِه یَکْ زندان

جُـرْاٴَتِـڃ تَوْ دَیْــحْ؛ تا بِــبِن مـهـمان

44)  گُـل؛ عـجبْ داری یِـڃ تَـهی دنیا

نِـڃ بَــــلِه بَـــهْرِڃ چــا گــُلانْ پَــرْما

45)  مَیْحْ دَماغا دور؛ تیّ گُـل و بۏهان

وَتْ بَـهِشْتاهَیْحْ  من؛ جُـر و کۏهـان

46)  تَوْ کَدی کاهَیْحْ مَیْحْ کَشا نِـنْدَیْحْ؟

تَـوْ پَکَتْ کــاهَیْحْ  مَـیْحْ دِلا سِـنْدَیْحْ!

47) یِڃ دِلَیْحْ آهان تَوْ کَدی گِـنْدَیْحْ؟

پِـڃ مَـنی دردان پَــرْچِــیا کَــنْدَیْحْ؟

48) یِـڃ مَـنی لـَـبْزانْ بِڃ وَسِڃـن گـالـَن

  یِـڃ دِلــَـیْحْ نــــالـَه بِڃ دَپِڃـنْ پـــالـَـن

49) تیّ گُلڃـنْ اِسْتارْ کَـمْ مَنا چـارَنْتْ

مَــیْحْ شَــپَیْحْ کـَـنْڌیـلّ بِـڃ تــَرا گـارَنْتْ

50) چـا تَهی دَسْـتان بِـڃ نَـصیبِن مـا

گۏن هَـــزاران دردْ بِـڃ طَـــبیبِن مــا

51)  تـَوْ بـیا مَــرْ چی جَــنَّتا پَـچْ کن

وَشُّکِڃـن گَـپّانْ سـازْ کـَن گۏنْ مَـن

52) ای هُـــدا دنـیاها بِـچا چۏنــِن

یَک طـرفْ قـتْل و یَکْ طَرفْ وۏنِـن

53) هَوْر واِسـتونا گۏن زمین زَهْرَنْتْ

آ عَــذابَــنْت و یِـڃ عــجبْ کَــهْرَنْتْ

54) کِڃـنَگ و بُغْضَنْتْ مُچْ حَسَدْ بازان

دلْ، جگــرْ دِرَّنْتْ؛ گۏن وَتــی نازان!!

55)  کَنْدَ گانْ زَهْرَنْتْ، چارَ گانْ مـارَنْت

عـــــاشِکی گَــــپّانْ بڃ وَس و وارَنْتْ

56) جَــهْلَگ و بــالادْ دلبــران زندان

عـــاشِکی مُــرْتَه مَــهْپَران زندان

56)  عـــاشکان تَــهْنا کـَپْتَگ و بَـنْدَنْتْ

مَــــهْپَرانْ تَـــهْنا گۏن وَتـــا کــَنْدَنْتْ

58) ای هُدا تَوْ وَتْ یِـڃ گُلانْ سَمْبالْ

چَـه تَـهی مِـهْران شَهْد بَن یِـڃ سـال

59) ای هُدا دردانْ تَوْ عجب زانَـیْحْ

یِـڃ دِلی  ̈طَـپّان؛ تَوْ کَـدی وانَـیْحْ ؟!

60) یِـڃ غمی رۏچان تَوْ پَچڃ گارَیْحْ؟

مَـیْحْ دِلی گَـپّانْ تَوْ کَـدی چـارَیْحْ؟؟

61) ای هُدا زَنْـجیرانْ بِکَـن وَتْ پَـچْ

یِـڃ غَــمَیْحْ زَمــزیلانْ بِکَـنْ وَتْ پَـچْ

62)  کِڃنَگ و بُغضَنْتْ مُچْ حَسَدْ بازان

دل، جگــر دِرَّنْتْ گۏن وَتـی نــازان!

63) نِشْــتَگُن تَــهْنا گۏنْ وَتـا کَـنْدُن

یِـڃ دِلی گــــالان پَـــرْ وَتــا بَــنْدُن

64) یِـڃ مَـنی گـَـپّان بِڃ وَسِڃـن گـَـپَّن

یِـڃ دلی ̈طَـــپّانْ گـَـنْدَهِڃـن ̈طَــپَّن

65) تُــهْمت و غـیبت پَرْچِیا بـازِن؟

یِـڃ بَــدڃـن کــاران پَـرْچِـیا سازِن؟

66) سَــنْگَتی مُـرْتَه چا دل و دستان

بــا وفـایی شُتْ چا بَـدڃـن مَسْـتانْ!

67) نـی هَـبَرْ یِڃـشِـن ای مَـنی اَللّـه

دلْ غـــمانْ رِڃـشِن ای مَــنی اَللّــه!

68) تَوْ کِه وَشْ زانَیْحْ یِـڃ سَری دردان

دَیْحْ نجاتْ مَرْچی مَیْحْ غــمی مَردان

69) دلْ پَه تَوْ کَوْلیگ،من سِدَ کَّه بُن

تَــوْ بــیا مَـرْچی مـن پَـه تَـوْ نَـدْرُن

70) غـم دِلـَیْحْ  بـازَنْ تَوْ بـیا سِـنْدَیْحْ

گَپْ مَــنی بـــازَنْ تَـوْ بــیا گِــنْدَیْحْ

71) مِهْلـَبِڃـن گـَپّان تیّ سَرا رِڃچُن

یِـڃ وَتـی جِســما گۏنْ تَــرا پِڃـچُــن

72) من وَتی مِهْرانْ بڃ تَـرا سۏچـُن

مـن تَــهی نـاما گۏن وَتـا دۏچــُن

73)  جَنَّتی مِسْک و عَنْبَران بۏچِنْ

مَـیْحْ تَـهارِڃـن شَپْ گۏن تَـرا رۏچِـن

74) مــن اِدا تَــهْنا نِشْـتَگ ونــالُن

تَوْ مَنی شَیْرَیْحْ؛ من تَهی گالُن!!

75) یِـڃ  تَهی دنیا ظـالم و ظُلْمِن

مَیْحْ ضعیفڃـن دل چۏ پَسا بُلْمِن

76) چا تَهی دستانْ بِـڃ نصیبِن ما

گۏن هَــزاران دردْ بِـڃ طبیبِن مــا

شعر چــاپ شده ام:خورشیدزمستانم .گِـــهْــتِــرِیـــن مـــردم .دل نَبی دانا

 

قالبهای شعرکلاسیک حال که با ویژگیهای  قافیه آشنا شدیم باید بدانیم که در گذشته براساس شکل قرار گرفتن قافیه ها در شعر؛ قالبهایی ساخته اند یعنی بر اساس شکل ظاهری قافیه ها و طرز چیده شدن آنها در ابیات این

قالب ها به وجود آمده اند در این بخش از کتاب

 می خواهم به این قالبها اشاره کنم وشما را بیشتر با قالبها آشنا نمایم.

1.قالب غزل:

مسلّماً با شنیدن غزل به یاد حافظ شیرازی  می افتید آیا تاکنون ازخود پرسیده اید که این قالب شعری چه ویژگیهایی دارد؟ لازم به ذکر است که تعداد ابیات غزل نباید از پنچ بیت کمتر باشند وشایسته است که از یازده بیت نیز بیشتر نشود ولی دیده شده که برخی از شاعران نامدار تا 25 یا30بیت؛ تعداد ابیات قالب غزل را گسترش             داده اند.در هر حال برای این قالب شعری حدّ و مرزی مشخّص وجود دارد. در واقع قرن هفتم یا سبک عراقی؛زمان اوج شکوفایی غزل است که حافظ در قرن هشتم رشد غزل رابه بالاترین حدّ خود می رساند صاﺌب تبریزی در سبک هندی نیز نوعی دیگر وبیانی دیگر از غزل اراﺌـه می کند امّادر سبک بازگشت ادبی  غزل سرایان فقط در حدّ تقلید از غزلسرایان نامدار باقی

می مانند و هیچگونه خلاقیّت و ابتکاری در شعر آنها به وجودنمی آید!بلکه در حدّ فتوکپی یا تقلید آثار از خودبرجا می گذارند.

اکنون می خواهم طرز قرار گرفتن قافیه هارا در غزل نشان دهم خطوطی که می بینید بیانگر مصراع هستند:

ـــــــــــــــــ* ــــــــــــــــــ*    

ـــــــــــــــــ   ــــــــــــــــــ*

ـــــــــــــــــ   ــــــــــــــــــ*

ـــــــــــــــــ   ــــــــــــــــــ*

ـــــــــــــــــ   ــــــــــــــــــ*

ـــــــــــــــــ   ـــــــــــــــــــ* 

تا کنون غزل های خودم را چاپ نکرده ام چون اراده چنین است که آنها را در   مجموعه ای دیگر منتشر نمایم امّا در این اثر جهت روشن کردن قالب غزل یکی از غزلهایم را که در روستای محلّ تولّدسروده؛ انتخاب نموده ام که اکنون از کمّ و کیف آن آگاه خواهید شد. امید است که موجب شادی گردد. لازم به ذکر است که این اَبْیات را بارها در مجالس شبهای شعر دانشگاههای زاهدان قراﺌت کرده ام:

خور شید زمستانم

لبْ غنچهٴ خـندانم ســلطان دل و جـانم

صد سال بر این حُسْنت دِلْداده و مهمانم

افســــوس نــمی فهـمی دِلْدادهٴ بســـتانت

من تشــنهٴ دیـدارم؛ سرچشــمه، نمی دانم

گُــلْ بـوسهٴ مغرورت، هـر گز نشـده رامـم

مـــن مـــنتظر آنـــــم دربـــان و نگــهبانم

اندکْ نِگَهٴ چشمت، دلْ خوش کُنَم باشد

وزْ فیض همین افسون، پیوسته غزلْ خوانم!

وقتی دل شیدایم، بوسید نگاهت را

گُلْ بوسه شکوفه زد، در ریشهٴ دندانم

گویی لبِ نمناکت لبْ تشنه نمی بیند

آبی نچکد از او بر قلب پریشانم

با نازکی اندام؛ باپاکیِ دندانت

من قصّهٴ دل گفتم خندید که نادانم!

شمس الْغزل قلبم شیرینْ لبِ خوشمزّه

از شهد شکرْ شیرتْ صد شعر بَیَفْشانم

هان! ای گُلِ خوشبویم از یادْمَبَرْ این شور

ریشه بِدَوان درمن، خاک گـُل گلدانم

یک قطره،نگاه خود در جام شرابم ریز

افزون بنما شورش در این دلِ طوفانم

هر مغز ودلی بوسید آن چشم و لبت پنهان

چون معترضی برمن؟افسونگر خندانم؟!

من چشم ولبت بوسم پنهانی ورِنْدانه

دارم هنری والا در ریشهٴ ایمانم

گـُلْ آهوی زیبایم رحمی بنما بر من

کز آتش لبهایت سر گشته و ویرانم

ظالمْ لب و چشمانت مظلوم؛ دلِ مَستم

آن چشم و لبتْ آزاد، من؛ گوشهٴ زندانم!!

خواهم سخنی گویم با حُسْن جَمال تو

کای دلبر دلْ آزار ، من بر سرِ پیمانم

سرمای وجودم شو را از بیخ بِکَن دلبر

گرمای وجودم شو؛ خورشید زمستانم

هرشاعرعاشقْ جانْ چون دید غزلهایم

داندکه در این شیوه من؛ رهبر میدانم

حافظ برو سعدی گوی یک لحظه بیا اینجا

تا عشق دگر بینی در این دلِ دیوانم

وین شیوهٴ عشق ما با خلق بهشتی گوی

من مغزغزلْ نوشم! وز زمرهٴ رندانم

رو نثر مُسَجَّع خوان ازپیرهرات ما

خوان این غزل ناب چون باغ وگلستانم

رازی بُود ایّوبی! آسان نکنی رامش!

کزعشق نجیب او،من؛من سرگشته وحیرانم!

این غزل را بارها در دانشگاههای سیستان وبلوچستان قراﺌـت کرده ام همانطور که می بینید کلمات جانم ـ نمی دانم و...در این غزل کلمات قافیه هستند وتعداد ابیات این شعر نیز 21بیت هستند که از حدّ11 و15 بیت نیز فراتر رفته است بدون اینکه کلمات قافیه تکراری باشند همانطور که می دانید در غزل شاعریادی از خود می کند در بیت آخر اسم شعری خود را آورده ام این عمل را تخلّص می گویند.

به قافیه و آرایش آنها در این دو غزل دقّت کنید:

«دل نَبی دانا»

چِـڃ مَنی زَخْمانْ تَوْمَجَنْ گا نا

گـَـژْدُمِڃـن یاران تَوْ بِکَن مانا

رۏبَهان گُشتَه ما تَهی یارِن

ظاهری یارَنْ گـَـژْدُمِڃـن سانا

آ شَپَیْحْ اِسْتارْ وارِثانْ کُشتَه

یـڃ غمی رڃـشُم  وا مَنی جانا

کافرانْ پَرْ ما، آپْ سَکْ بَسْتَه

تَوْ بیا مَرْچی پَچْ بِکن تانا

یا بِدَیْحْ زَهْـرِڃ کافرِڃـن ماران

یا بِکن رۏشن یِـڃ مَنی بانا

چِـڃ منی زخمان تَو مَجَن گانا

گژدُمِڃن یاران تَو بِکَن مانا

مَیْحْ اَیوبا دَیْحْ جَنَّتی دادِڃ

نازُکڃـن عِشْکان دَیْحْ پَه مهمانا

84/2/28

   « گِهتِرڃـن مردم »

مَیْحْ جِهانَیْحْ گُلْ بِـڃوَس  و وارَنْتْ

گِهْتِرِڃـن مردم، واجَه هَپْتارَنْتْ!

عِشْکی گُپْتاران، دست هَپْتاران

گَنجَیْحْ بُمْپانان، سِیَه سَرِڃـن مارَنْتْ!

عاشکانْ نَیْلَنْتْ عِشْکَیْحْ دیّوانا!

وَتْ پَه وَتْ کَنْدَن گُــ̈طّ شاکارَنْتْ

مِهْلـَـبِڃـن شَیْرانْ؛ وانَگا نَیْلَنْتْ!

وَتْ گُشَیْحْ زانُن شاهِ گفتارَنْتْ

مَیْحْ دِلی گَپّانْ؛ بِـڃ کَس و یارَنْتْ

ماهِکانِڃـن شَپْ، مُرْتَگ و گارَنْتْ

نالَگان، گِنْدَیْحْ اِشْکُنَیْحْ دردانْ

دل چَه دل دور و چانْکِ سیگارَنْتْ!

نازُکِڃـن مَهْتاپْ، کَپْتَگَنْ تَهْنا!

چۏ پَسا بُلْم وچِڃـر کاپارَنْتْ!

شاهِ مهتاپان، واجَه هَپْتاران!

شاهِ دلداران، واجَه دَلّارَنْتْ!

وَشّی و شادی هِچّ نَبَنْ چِلَّه!

هَـنْگـَرِڃـن ظالم؛ ظلما گیمّارَنْتْ!!

ظالِـمڃـن مَکّار، سڃـرِ آزارَنْتْ

عاشکی ̈طپّانْ، پُرِّ کوکّارَنْتْ

یِـڃ کَشا یَکـِّـڃ مُرْتَگ وکَپْتَه

آ  کَشا واجَه، چانْکِ باپارَنْتْ

هَوْرُ کی تِرَمْپانْ گار و بیمّارَنْتْ

مَیْحْ دِلی اَرْسانْ کُنْجِ اَمْبارَنْتْ

یـڃ دُرُو ڌَنْگـَـر هُشْک و بڃ آپَنْ

پَرْ تَهی مِهْرانْ نِشْتَه چَمْ چارَنْتْ

مرغُکانْ آواز، وانَگَــن مَــرْچی

وَهْدِ دیدارا، مثلِ دلدارَنْـــتْ

اِشْکُتَه ظلما، تیّ تَـــــوار و گــام

گـَـژْدُمِڃـن نادان، کُنْــ̈ط یڃـوارَنْتْ

ظالمڃـن هَپْتارْ جَنْگ و پوتّارَنْتْ

عاشِکِڃـن سِڃـنَگ، پُرّ وُۏپارَنْتْ

یِـڃ تَهی ایّوب شَیْرُ کان بَندّی

مَیْحْ شَکَرْ گالان؛ گۏن تَه گُلزارَنْتْ

28/2/84

شعربلوچ و مــولــوی روانْــبُــدصبا دشتیاری -نظیرداود.تاجمحمد.دکترمحمودزهی.گرشاسپ.بابل همرازو......

شعر مـکُّـران ازمـولوی روانْـبُـد

. اکنون نمونه هایی ازشعرمَکُّران او ذکر می شود:

* وَشّـڃـن وطنْ مَیْ مَکُّران

داﺋـم   بِباتَیْح  کامـــــران

* آباد وسبزومَـــــــــــیْزَرَان

هروَه تَهی نامـــــا  گِـــــران

* تیّ  دِلْجَمَڃـن گَــ̈ط وگَـــران

گَپّاجَـنَنْت گـۏن جَمْبَــــران

* دِرّ و سَیادی سَنْـــــــــگران

 تیّ  کَــلـَّـگ ومَیْ آپْسَـــــــران

«تیّ  کوچَّـگ ومَیْ  کَهْچَــــــران

 جُـگْـــــــروکـلڃرکـۏنَــــــــران

شیرن تِرَنْتْ چَه شَکَّــــــران

*  وَلّْ گـۏن شَـکر تامـڃـن بَــــران

پِنْـڌ ۏک مَه گُـــواپـا پِشْــکِـــران

* دَزْ رۏن و شــامیـگــا گِـــــران

وۏشَــگ چِنَـنْـتْ کِــرّ و گُـــوَران

* انسان ومرغ و رَسْـــــتَـــران

پـۏنْــچِـن چـۏ مـۏرا سُـرْسُرْان

* ناچی گـۏنْ سَــوْت و زَیْــمُــران

لُـنْـجـڃـن، تَــیـاب وبَــنـــدران

ادامه ی وصف بلوچستان:

«بـۏجی گـۏنْ لـۏهـڃـنْ  نَـنْــگَران

ڌاچی گـۏن  گُـوَمْسِـڃـن جُران

«سانْـڌ  چـۏ هَـمـا جــانـــاوَران

گـۏنَـنْـتْ، شَـریـک وچـا کَــران

«راجَـیْح کـمـاشِـڃـن سَـروَران

گــــردِن کـشِــڃــن نـــام آوران

«تـــی مــهـربــانِــڃـن مادران

شیــردَیَـنْـتْ شِــڃـرگُـــلُّــران        

«پَــشْـک و سَــریگ وچادران

مِسْـــک و زَبــــاد و عَـنْـبَران

 « ای مَـــکُّران ای مَـــــکُّران

تی مَــ̈ط  نَـهِـنْـتْ مـازندران

* وصفِت کَـنان دانْ دَمْ بَران

هِجْبَه مَباتَـیْحْ لیمُّــــــران

* دنیاهَیْحْ کـهْـرڃـن سُرْسُران

گَردونَـیْـحْ  گَشْت وچَـکَّـران

 * محتاج مَباتَـیْحْ هِچْبَران

غَــدّار وشـومّـڃـن ناشِران

* شَیْطانَـیْـحْ بِـڃـل ویاوران

بـڃ مادر و بـڃ خــواهـران

* لُـچّ و لَـوَنْـگ ولـۏپَـران          

جی مَیْ وَطن مُلْـکِ کهن

* هَـنْـچـۏ کِه ساهْ اَ نْدر بدن!

تی پاریگِـڃـن  وَرْنـا کُـجَـن؟

* دریا دِ لِـڃــن لشکرشِکَـــــن

« کـۏهی پلنگ وکَــــــــــرْ گَدن

شاهین وتاجْـدارڃـن هُــدَن

« شُتْ چَـه جِـهانـا نام و نَنْـگ

زُرْتَـگ بَـدان رسمِ فَـرَنْـگ

« بــڃ  رو سَـری تَــرَّ نْتْ مَلَنْگ

مُرْتَـنْـتْ مَـه دریاها نهنگ

« پَـرمــــال و دنیاها هُـدۏک

هَمساهِگَـیْـحْ تامَـیْـحْ  بَـرۏک

« چـۏ پاچِـنا  مست وجَـنُـۏک

لاپَـیْـحْ غلامَـنْـتْ مثل گُـۏک

« اصلی وطن، مَــــــــیْ  جَـنَّـتِـن

پُـــــر چَـه   هَـــزاران نـــعمَـتِـن

««««««««««««««««««««««

* نِـگْـبَهْـت هَـمـۏدا راحَـتِـن

داﺋـم پَه عَـیْش وعِشْرَتِن

*  بـڃ حاصِلَـنْـتْ دَهْرَیْحْ کِشار

 لیمُّـــرْتَـگَن با گ و بُـــهار

* سـۏتْـکَـن گناهان دِرَچْک و دار

دنیا چَـه ظلمان بی تَـــهار

* بیـگانَهَـنْـت تُـرو و نِـشار

هُـمْشیرَ گِـڃـن بِـرات و گُـهار

* چُـکّ چَه پِـت و ماتا فَـرار

مَــرْد چَه جَـنا بیتَّـه شِـزار

*  وارثْ پَـه  دَعْـوایا تَـیار    

سانْـگْبَـنْد چَه دیرا  زَ نْـگ  و زار

* دنیا نَـوۏشْـتی یَـه کَـرار

مانی حِـکـایَـت مانْـــدِگار

صبا دشتیاری:

استاد دانشگاه کویته ی پاکســتان بود.عــــــلاوه  برتدریـــــــــس از دوستـــــداران زبان بـــــــــلوچی بودودراین زمینه  آثاری ازخـودبه جا گذاشت.چندسال پیش درطی سفری به نیکشهروچابهارملاقاتی    با بنده وسایرادیبان نـــڃــــکْشهر

داشت. ازطرفداران رسم الخـــطّ سَیَدوازهم دوره های اوبود.پــس ازتدریــس دردانشگـــاه کویتـــه؛ موتورسواری اورابه رگبــــار بست! اودرسال 1390شمسی  شهیدشد. آرامگــاهــش درکــراچــی  درکنار آرامگاه  سَیَدهاشــــم قـــراردارد.

نظیرداود:

ازادب دوستان زبان بلــــــوچی در

 پاکستان  است.اوفرهنگ لغتی  جیبی اززبان بلوچی به انگلیسی

نوشت.

تا حدّی تحت تأثیر  رسم الخطّ سیدبود.

عبدالرﺋـوف ملاّزهی سربازی:

ازدوستداران زبان بلوچی است. مهمترین کارش جــــــــمع آوری اشعارمولوی روانبُدمی باشداوهمهٴ اشـــعارروانبُــــد را دردیوانی شرح نموده  است.اودررسم الخطّ سَیَد تغییراتی واردکرده وبه طور کامل به آن عمل نکرده است!

تاج محمّدطاﺋـر:

درروستای یڃـت کَسِـرْ کَـنْدمتولّد شد.هم اکنون مُـقیم شهرستــان

کُـنَـــرَ کْ می باشد.کتابــهایی به

بلۏچی  نوشته است.ازایـــــشان آثاری دردست است:

1) واهَگَیْحْ مَرْ گ       2) رۏزرد             3) هَجْگِـڃـن کِشار    4) تَـهْتال

دیگران آثار وی را به رسم الخطِّ سَیَد درآورده ؛درپاکستان آنهارا چاپ کرده اند.

عبدالواحد برهانی :

ایشان سا کن روستــــــــای ڌمِّـن بوده،در شهرستان یڃـرانْـــــشهر زندگی می کند.مدّتی است که به کارترجمه ازبلوچی به فـــــارسی مشغول است.داستان نازک سَیَد وداستان گدای تاج محمدطاﺋـر را به زبان فارسی ترجمه کرده است

دکترموسی محمود زَهی:

واجَه دکترمحمود زَهی ازاســـاتید محبوب ومشهوردانـــشــگاههای یِـڃـرانْشهراست.دربنــــیادایرانْ شناسی فعّال است.ازدوستداران زبان فارسی و بلـۏچی می باشد.

گَـرْشاسْپ:

پدرنَـریمان (نَـیْرَم)است نریمان  پدرسام است.سام پدرزال است زال بادخــترمهراب؛ حاکم کابل ازدواج می کندازاین دختریعنی رودابه؛رستم دستان درکابل به دنیا می آیدکه پهلوان بی مانند ایران در شاهنامهٴ فردوسی است. رستم باتَهْمینه دخترشاه سَمِنْگان

ازدواج می کند. حاصل این ازدواج

 پسری است شجاع یعنی سـهراب که افراسیاب تورانی پدروپســــربه مبارزه می کشاند.ابتداسُهـــــراب پدرش را ناشناخته برزمین زده، ولی رستم پسرش رانـــاشناخته  فریب می دهد.یعنی باردوم او را برزمین  زده ؛ شمشیربرسینه اش می زنـــــد! مُهْره ی خودش رادر   بازوی ســــــــــهراب دیده اورا  می شناسد! فراوان می گرید!  امّا گریه ها و نوشْدارویش بعد از  مرگ فرزند دردش راتسکیــــــن نداده؛فایده ای نداشت!    

بابـُلْ هَمْــــــــراز:

اورابانام سلیمان می شـــناسند.

اهل چَهْبار است.دررشتـــه ی برق تحصیل کرده است. باشعرو موسیــــقی آشناست.ازجمله شاعران بـــــلـۏچ اســــــــت که  آهنگسازی وخواننــدگی نـــــیز

می کند.مجموعه شعری داردکه آنرا (سُـهْـبَـیْـحْ سَمین) نام نهاده است. ابیاتی از او: 

( تـڃـسَـیْـحْ  کَـلات )

جی اُ  مَنی تڃـسَیْحْ کَــــلات

کُرْبان پَه تَو مَیْ چُکّ وبِرات

دۏسْتَـیْح چـۏ ساها تَومَنـــــا

یـڃ زِنْــــــد پَه تَوْ نَـدْربات

بیا من تَرا جُسْــــتـڃ  کَــنان

چَه دَوْر و وَهْدان پـڃـــسَری

آ دَوْر و باریگ وَژْدلڃـن آرۏچ چۏ کـۏها مِکِّـتَیْحْ شاهانی شاهِــــــتْ  دیسْتَـگَنْتْ بـــارڃـن کجا رَپْتَنْتْ  آرۏچ؟شـڃـر ومَـزاربیـمّـڃـن بلـۏچ؟!

اَلَّـــم پَه ما کَیْتْ بهار!! رۏچـــــڃ

سَبْزبَنْتْ هُـشْکـڃـن دِرَچْکْ رۏچڃ

تَمْ کَنَــــنْتْ مستی! کَیْپْ بَنْگانی!

دِلْجَمان بَهِن ما هـۏش وسار رۏچڃ

هَوْربیتّ! زانان شِنْگ بَنْت نـۏکاپْ

 بَرکَـنـَنْتْ بڃ سۏبڃـن ڌ گاررۏچڃ!  

 اصغرعلی آزَ گ:

از ویراستاران (کَمْــــپوزینْگان) مشهورآثار و نوشته های زبــان بلــــۏچی است.برای شاعران و نویسندگانی که رسم الخطها را نمی شناسند مقدّمه نویسی  هم می کند.

استادعبدالحمیدایرانْ نِژاد:ا گرچه اصالتاً اهل سربازاست ولی تولّدش درکراچی بود.ازادیبــــان یڃـرانْـشهری است.بیشتردرصداو سیمای جمهوری اسلامی ایــران

وبنیادایران شناسی فعّال اســت.

به زبـــانهای فارسی وبلـۏچی شعر

می سراید.وازدوستداران ادبیّات

فارسی وبلـۏچی می باشد.

محمّـــدانوربِـجّارْزَهی:

ازشاعران ،نویسندگان وسیّـاسان بلۏچ درنـڃکشهر ( گِــه) می باشد.

داستان مشهورمریدوهانی رابـــــا سبکی ویژه به فارسی برگــــردانده است.مجموعه شعرش تفتـــــان وهامون  نام دارد.تـﺋـاتربازی میکند رﺋـیس اداره ی فرهنگ و ارشـــاد اسلامی نیکشهربودمُجری گـــری  نیز

می کند.

ناصربهرامْـــــزَهی:

ازدبیران،مدیران واساتیدسربازی

درنڃکـشهر( گِــه) است.به قــــول خودش مشغول جــــمـــع آوری

ضرب المثلهای زبان بلۏچی است

همیشه می گفت:

کاهُـکـــڃ  وَر !  راهُـکـــــڃ  بُرو !

استادْ فریدون چنگیزهی:

ازاساتـــید فرهیختهٴ نڃـکشهری

درعلوم اجـــــتماعی بود.ایشان دراثرتصادف درمسیرچَــهْبار

شهیدوجوانْ مرگ شدند!

 عابدآسکانی سربازی:

ازنویسندگان زبان بلـۏچی است. آثاری ازخود برجا گذاشته است.

نوازبلوچزهی:

ازسیاستمداران،ادیبان اهل نظر ونویسنــدگان نـڃـکشهر

( گِــــــه) می باشــــــدبه قـــــــــول خودش فرهنگ لغتی بَـلــــــۏچی دردست چاپ داردکه بارسم الخـــــــــطّی ابتکاری درآ ینده آنراچـــــــــاپ می نماید.