الـفبای زبان بلوچی

شعر مـکُّـران ازمـولوی روانْـبُـد

. اکنون نمونه هایی ازشعرمَکُّران او ذکر می شود:

* وَشّـڃـن وطنْ مَیْ مَکُّران

داﺋـم   بِباتَیْح  کامـــــران

* آباد وسبزومَـــــــــــیْزَرَان

هروَه تَهی نامـــــا  گِـــــران

* تیّ  دِلْجَمَڃـن گَــ̈ط وگَـــران

گَپّاجَـنَنْت گـۏن جَمْبَــــران

* دِرّ و سَیادی سَنْـــــــــگران

 تیّ  کَــلـَّـگ ومَیْ آپْسَـــــــران

«تیّ  کوچَّـگ ومَیْ  کَهْچَــــــران

 جُـگْـــــــروکـلڃرکـۏنَــــــــران

شیرن تِرَنْتْ چَه شَکَّــــــران

*  وَلّْ گـۏن شَـکر تامـڃـن بَــــران

پِنْـڌ ۏک مَه گُـــواپـا پِشْــکِـــران

* دَزْ رۏن و شــامیـگــا گِـــــران

وۏشَــگ چِنَـنْـتْ کِــرّ و گُـــوَران

* انسان ومرغ و رَسْـــــتَـــران

پـۏنْــچِـن چـۏ مـۏرا سُـرْسُرْان

* ناچی گـۏنْ سَــوْت و زَیْــمُــران

لُـنْـجـڃـن، تَــیـاب وبَــنـــدران

ادامه ی وصف بلوچستان:

«بـۏجی گـۏنْ لـۏهـڃـنْ  نَـنْــگَران

ڌاچی گـۏن  گُـوَمْسِـڃـن جُران

«سانْـڌ  چـۏ هَـمـا جــانـــاوَران

گـۏنَـنْـتْ، شَـریـک وچـا کَــران

«راجَـیْح کـمـاشِـڃـن سَـروَران

گــــردِن کـشِــڃــن نـــام آوران

«تـــی مــهـربــانِــڃـن مادران

شیــردَیَـنْـتْ شِــڃـرگُـــلُّــران        

«پَــشْـک و سَــریگ وچادران

مِسْـــک و زَبــــاد و عَـنْـبَران

 « ای مَـــکُّران ای مَـــــکُّران

تی مَــ̈ط  نَـهِـنْـتْ مـازندران

* وصفِت کَـنان دانْ دَمْ بَران

هِجْبَه مَباتَـیْحْ لیمُّــــــران

* دنیاهَیْحْ کـهْـرڃـن سُرْسُران

گَردونَـیْـحْ  گَشْت وچَـکَّـران

 * محتاج مَباتَـیْحْ هِچْبَران

غَــدّار وشـومّـڃـن ناشِران

* شَیْطانَـیْـحْ بِـڃـل ویاوران

بـڃ مادر و بـڃ خــواهـران

* لُـچّ و لَـوَنْـگ ولـۏپَـران          

جی مَیْ وَطن مُلْـکِ کهن

* هَـنْـچـۏ کِه ساهْ اَ نْدر بدن!

تی پاریگِـڃـن  وَرْنـا کُـجَـن؟

* دریا دِ لِـڃــن لشکرشِکَـــــن

« کـۏهی پلنگ وکَــــــــــرْ گَدن

شاهین وتاجْـدارڃـن هُــدَن

« شُتْ چَـه جِـهانـا نام و نَنْـگ

زُرْتَـگ بَـدان رسمِ فَـرَنْـگ

« بــڃ  رو سَـری تَــرَّ نْتْ مَلَنْگ

مُرْتَـنْـتْ مَـه دریاها نهنگ

« پَـرمــــال و دنیاها هُـدۏک

هَمساهِگَـیْـحْ تامَـیْـحْ  بَـرۏک

« چـۏ پاچِـنا  مست وجَـنُـۏک

لاپَـیْـحْ غلامَـنْـتْ مثل گُـۏک

« اصلی وطن، مَــــــــیْ  جَـنَّـتِـن

پُـــــر چَـه   هَـــزاران نـــعمَـتِـن

««««««««««««««««««««««

* نِـگْـبَهْـت هَـمـۏدا راحَـتِـن

داﺋـم پَه عَـیْش وعِشْرَتِن

*  بـڃ حاصِلَـنْـتْ دَهْرَیْحْ کِشار

 لیمُّـــرْتَـگَن با گ و بُـــهار

* سـۏتْـکَـن گناهان دِرَچْک و دار

دنیا چَـه ظلمان بی تَـــهار

* بیـگانَهَـنْـت تُـرو و نِـشار

هُـمْشیرَ گِـڃـن بِـرات و گُـهار

* چُـکّ چَه پِـت و ماتا فَـرار

مَــرْد چَه جَـنا بیتَّـه شِـزار

*  وارثْ پَـه  دَعْـوایا تَـیار    

سانْـگْبَـنْد چَه دیرا  زَ نْـگ  و زار

* دنیا نَـوۏشْـتی یَـه کَـرار

مانی حِـکـایَـت مانْـــدِگار

صبا دشتیاری:

استاد دانشگاه کویته ی پاکســتان بود.عــــــلاوه  برتدریـــــــــس از دوستـــــداران زبان بـــــــــلوچی بودودراین زمینه  آثاری ازخـودبه جا گذاشت.چندسال پیش درطی سفری به نیکشهروچابهارملاقاتی    با بنده وسایرادیبان نـــڃــــکْشهر

داشت. ازطرفداران رسم الخـــطّ سَیَدوازهم دوره های اوبود.پــس ازتدریــس دردانشگـــاه کویتـــه؛ موتورسواری اورابه رگبــــار بست! اودرسال 1390شمسی  شهیدشد. آرامگــاهــش درکــراچــی  درکنار آرامگاه  سَیَدهاشــــم قـــراردارد.

نظیرداود:

ازادب دوستان زبان بلــــــوچی در

 پاکستان  است.اوفرهنگ لغتی  جیبی اززبان بلوچی به انگلیسی

نوشت.

تا حدّی تحت تأثیر  رسم الخطّ سیدبود.

عبدالرﺋـوف ملاّزهی سربازی:

ازدوستداران زبان بلوچی است. مهمترین کارش جــــــــمع آوری اشعارمولوی روانبُدمی باشداوهمهٴ اشـــعارروانبُــــد را دردیوانی شرح نموده  است.اودررسم الخطّ سَیَد تغییراتی واردکرده وبه طور کامل به آن عمل نکرده است!

تاج محمّدطاﺋـر:

درروستای یڃـت کَسِـرْ کَـنْدمتولّد شد.هم اکنون مُـقیم شهرستــان

کُـنَـــرَ کْ می باشد.کتابــهایی به

بلۏچی  نوشته است.ازایـــــشان آثاری دردست است:

1) واهَگَیْحْ مَرْ گ       2) رۏزرد             3) هَجْگِـڃـن کِشار    4) تَـهْتال

دیگران آثار وی را به رسم الخطِّ سَیَد درآورده ؛درپاکستان آنهارا چاپ کرده اند.

عبدالواحد برهانی :

ایشان سا کن روستــــــــای ڌمِّـن بوده،در شهرستان یڃـرانْـــــشهر زندگی می کند.مدّتی است که به کارترجمه ازبلوچی به فـــــارسی مشغول است.داستان نازک سَیَد وداستان گدای تاج محمدطاﺋـر را به زبان فارسی ترجمه کرده است

دکترموسی محمود زَهی:

واجَه دکترمحمود زَهی ازاســـاتید محبوب ومشهوردانـــشــگاههای یِـڃـرانْشهراست.دربنــــیادایرانْ شناسی فعّال است.ازدوستداران زبان فارسی و بلـۏچی می باشد.

گَـرْشاسْپ:

پدرنَـریمان (نَـیْرَم)است نریمان  پدرسام است.سام پدرزال است زال بادخــترمهراب؛ حاکم کابل ازدواج می کندازاین دختریعنی رودابه؛رستم دستان درکابل به دنیا می آیدکه پهلوان بی مانند ایران در شاهنامهٴ فردوسی است. رستم باتَهْمینه دخترشاه سَمِنْگان

ازدواج می کند. حاصل این ازدواج

 پسری است شجاع یعنی سـهراب که افراسیاب تورانی پدروپســــربه مبارزه می کشاند.ابتداسُهـــــراب پدرش را ناشناخته برزمین زده، ولی رستم پسرش رانـــاشناخته  فریب می دهد.یعنی باردوم او را برزمین  زده ؛ شمشیربرسینه اش می زنـــــد! مُهْره ی خودش رادر   بازوی ســــــــــهراب دیده اورا  می شناسد! فراوان می گرید!  امّا گریه ها و نوشْدارویش بعد از  مرگ فرزند دردش راتسکیــــــن نداده؛فایده ای نداشت!    

بابـُلْ هَمْــــــــراز:

اورابانام سلیمان می شـــناسند.

اهل چَهْبار است.دررشتـــه ی برق تحصیل کرده است. باشعرو موسیــــقی آشناست.ازجمله شاعران بـــــلـۏچ اســــــــت که  آهنگسازی وخواننــدگی نـــــیز

می کند.مجموعه شعری داردکه آنرا (سُـهْـبَـیْـحْ سَمین) نام نهاده است. ابیاتی از او: 

( تـڃـسَـیْـحْ  کَـلات )

جی اُ  مَنی تڃـسَیْحْ کَــــلات

کُرْبان پَه تَو مَیْ چُکّ وبِرات

دۏسْتَـیْح چـۏ ساها تَومَنـــــا

یـڃ زِنْــــــد پَه تَوْ نَـدْربات

بیا من تَرا جُسْــــتـڃ  کَــنان

چَه دَوْر و وَهْدان پـڃـــسَری

آ دَوْر و باریگ وَژْدلڃـن آرۏچ چۏ کـۏها مِکِّـتَیْحْ شاهانی شاهِــــــتْ  دیسْتَـگَنْتْ بـــارڃـن کجا رَپْتَنْتْ  آرۏچ؟شـڃـر ومَـزاربیـمّـڃـن بلـۏچ؟!

اَلَّـــم پَه ما کَیْتْ بهار!! رۏچـــــڃ

سَبْزبَنْتْ هُـشْکـڃـن دِرَچْکْ رۏچڃ

تَمْ کَنَــــنْتْ مستی! کَیْپْ بَنْگانی!

دِلْجَمان بَهِن ما هـۏش وسار رۏچڃ

هَوْربیتّ! زانان شِنْگ بَنْت نـۏکاپْ

 بَرکَـنـَنْتْ بڃ سۏبڃـن ڌ گاررۏچڃ!  

 اصغرعلی آزَ گ:

از ویراستاران (کَمْــــپوزینْگان) مشهورآثار و نوشته های زبــان بلــــۏچی است.برای شاعران و نویسندگانی که رسم الخطها را نمی شناسند مقدّمه نویسی  هم می کند.

استادعبدالحمیدایرانْ نِژاد:ا گرچه اصالتاً اهل سربازاست ولی تولّدش درکراچی بود.ازادیبــــان یڃـرانْـشهری است.بیشتردرصداو سیمای جمهوری اسلامی ایــران

وبنیادایران شناسی فعّال اســت.

به زبـــانهای فارسی وبلـۏچی شعر

می سراید.وازدوستداران ادبیّات

فارسی وبلـۏچی می باشد.

محمّـــدانوربِـجّارْزَهی:

ازشاعران ،نویسندگان وسیّـاسان بلۏچ درنـڃکشهر ( گِــه) می باشد.

داستان مشهورمریدوهانی رابـــــا سبکی ویژه به فارسی برگــــردانده است.مجموعه شعرش تفتـــــان وهامون  نام دارد.تـﺋـاتربازی میکند رﺋـیس اداره ی فرهنگ و ارشـــاد اسلامی نیکشهربودمُجری گـــری  نیز

می کند.

ناصربهرامْـــــزَهی:

ازدبیران،مدیران واساتیدسربازی

درنڃکـشهر( گِــه) است.به قــــول خودش مشغول جــــمـــع آوری

ضرب المثلهای زبان بلۏچی است

همیشه می گفت:

کاهُـکـــڃ  وَر !  راهُـکـــــڃ  بُرو !

استادْ فریدون چنگیزهی:

ازاساتـــید فرهیختهٴ نڃـکشهری

درعلوم اجـــــتماعی بود.ایشان دراثرتصادف درمسیرچَــهْبار

شهیدوجوانْ مرگ شدند!

 عابدآسکانی سربازی:

ازنویسندگان زبان بلـۏچی است. آثاری ازخود برجا گذاشته است.

نوازبلوچزهی:

ازسیاستمداران،ادیبان اهل نظر ونویسنــدگان نـڃـکشهر

( گِــــــه) می باشــــــدبه قـــــــــول خودش فرهنگ لغتی بَـلــــــۏچی دردست چاپ داردکه بارسم الخـــــــــطّی ابتکاری درآ ینده آنراچـــــــــاپ می نماید.