الـفبای زبان بلوچی

دیـرْگِـنْـدْ/dīrgend/دوربین نظامی ؛ تلسکوپ یاغیره   

 ماهیـگ/māhīg/ ماهـی 

شِـپڃن سُهْـرْ(šepёhnsohr)

 طلای دست نخورده که طلاسازوزرگر آن را دست نزده باشد.

بَــتــَـل: شِـپــِڃـنْ سُهْـرَنتّ و پَه دَپا پــۏلِنگ نبَـنْـت

 لانْچّ/lānč/ کِشتی متوسط مِـڃـل کشتی بزرگ

   ̈طاسِنی/Ťāsenī/سنجاق      وَژْگــُواتْ/važgovāt/ کـولِــر

سارْتْ آپْ(سارْتاپ)/sārtāf/ یخچال؛روستایی در بلوچستان

آرْت/ārt/ آرْدْ                    اَپْــسْ/aps/اسب             

رُۏژِنا/rӧwženā/ روشنا    آپـانْ بُـڌّو/āpānboĎoo/ /مرغابی

بَـنْدیکّ /bandīkk/ نخ        کــُـتُبْ/kotob/جنوب

  /رۏدَرآتْکْ/rӧwdarātk/مشرق؛ محلّ طلوع

  پَنڃـر/panëhr/ پنیر

رُۏنِـشْـتْ/rӧwnešt/ مغربْ        گــُـلُـپْ/golop/ لامْـپْ

سَبَکْ جا/sabakǰā/ مدرسه       سَـبَک/sabak/ درس

                سِنْکِـلْ/senkel/ دوچرخه         اِسْتارْ/estār/ ستاره

چَـمْـپَـل=سرپایی / čampal/دَمْ پایی    

   پِـڃـژْدارۏک/pëhždārӧwk/ تلویزیون

کـُـرۏس/korӧws/خروس         آهوگ/āhoog/آهــو

کاکــُـرۏس/kākorӧws/سوسک=تاتۏر     کِـتْل/ketl/قوری

مُدیر/modīr/معلّم؛دبیر؛آموزگار   مُـشْـکْ/mošk/ موش

هیکّ/ خوک؛ هـوکّ/hīkk

آپْزُپدینام؛پمپِ آب-آپْزانْتّ:مهندس آب /āpzopp/

آپْجَلّ:استخر؛ تالاب

   مَرْچی/marčī/امروز؛مَرُۏچی

سۏچاکو/sӧwčākoo/مورچه ای سیاه بانیش زهراگین و اندکی چاق(مِدْروک)

نَگــَـن/nagan/ نان         

  گـُوات کــَـشّ/govātkašš/  پَـنْـکه ؛ قلّه ای معروف

دَندِسْـکْ/dandesk/زنبورزردرنگ 

گــُـدْ ساپْ کــَـنْ/godsāpkan/ اُتــو

گـُـوَمْزْ/govamz/زنبوری بانیش زهرآگین به رنگ مشکی و

قهوه ای(گۏدِر دربلوچی سرحدّ) کــُچِک/koček/سگ   

      کــُـچْک/kočk/صـدف تِـرَشْت/terašt/ قایق    

    کــَـلَمْ/kalam/ مداد؛خودکار ؛ نَیْ وغیره شادی/šādī/ میمون

       جِنْـگ/ǰeng/ گنجشک(جوشْک)

کــُـلی/kolī/بلبل            کــَـپُـۏدَر/kapӧwdar/ کبوتر

اَنْگیر/  angīr/ انگور / /

وارڃنَگ:/vārëhnag/ خوراندن (مصدر)

هُدۏناك:/hodöwnāk/ خواهنده، آرزومند،متمايل(صفت فاعلی)

نُگـْرَه:/nograh/ نقره(اسم ساده.مفرد)

تِـلاه:/ telāh/ طَـلا(اسم ساده.مفرد.غیرمشتق)

زَهْم:/ zahm/ شمشير   جمله: واجَه زَهْم جَنڃ بيتّه

دست دڃـم:/ dastdëhm/ وضو ، دستشويي كردن

شِڃلابڃـلا: /šëhlābëhlā/ ولخرجي(حاصل مصدر)

گـُـوَزَگ:/ govazag/ عبوركردن( مصدر)

آپْ رِڃچَگ:/ āprëhčag/ آب ريختن(مصدر )

شُلـُـنْچَگ:/ šolončag/ از راه بيني مايعات را فرو بردن (مصدر)

دَپارْ:/ dapār/ لقمه جمله: دَپاري دَپا كُه

دست آپ :/ dastāp/ کنایه ازوضوگرفتن و رفتن به توالت

  جمله : كـَـدي دست آپي كُه؟

چُـكــُـرَّ گ:/ čokorrag/ ريزش آب و صداي آن(مصدر)

گـُـراب:/  gorāb/ هواپيما يا كشتي(اسم ساده .مفرد.غیرمشتق)

لاپي پُرِّن:/ lāpī porren/ کنایه ازاینکه حامله است

ماهِگن:/ māhegen/یعنی آبستن و ماههاي آخر زایمان حیوان است

آپُس:/ āpos/ آبستن    جمله: پَس آپُـسْ بيتّ.

آپْـسَر:  /āpsar/ اميد و جايي داشتن براي توقّـف يا خوردن و نوشيدن

آپَـيْح سَر:/ āpei sar/ اوّل وابتدای آب رودخانه و...(مضاف ومضافٌ اِلَـیْـه)

واداپ:/ vādāp/ خورِشْـت(اسم.مرکّـب.غیرمشتق)

  جمله : واداپان سۏر مَكـَـن

سۏرڃـنْ آپ:/  söwrëhnāp/ آب شور(موصوف وصفت)

سۏرڃن ماهيگ:/ söwrëhnmāhīg/ ماهي شور>>>>:(موصوف وصفت)

آپْـشانْك:/ āpšānk/ آبشار

رِچُـۏ كڃـن آپ:/ rečöwkëhnāp /آب ريزنده و آبشارْ مانند

كونْـزّ گ:/ kūnzzag/ كوزه(اسم .ساده.معرفه.غیرمشتق.مفرد)

وُۏكِـڃـن:/ vöwkëhn/ جايگاهي براي استفاده و برداشتن

آب آپْـشـُـۏن:/ āpšöwn/ آبراه

سِيادي كـَـن:/ seyādī kan/ قوم وخویش ميشه ، وارثي ميكنه

سَياد:/ sayād/ صيّاد، شكارچي (صفت بیانی ساده)

كاه وكديمّ:/kāh o kadīmm/ علف ، علوفه

تام:/  tām/طعم جمله: تامي وشّ نَيَت

رُدَ گ:/ rodag/ رشد كردن (مصدر)

دَلْوَتْ:/dalvat/ حيوان اهلي جمله: دَلْـوتي وَيْـل كـُـتَــن

پِڃـداكِن:/ pëhdāken/ دارد مي آيد(فعل مضارع مستمرّ)

جُهْــل:/ ǰohl/ عميـق ،ژَرْفْ(صفت بیانی ساده)

جمله: دريا جُهْــل و مَـــزَنـَــتْ

 تاجي:/ tāǰī/     اسمي براي مردان و زنان

جاپَـر:/ ǰāpar /  جعفر

جانْ گل:/ ǰangol /   اسمي براي زنان

جلالْ هان:/ ǰalālhān / اسمي براي مردان

جَـمادار:/ǰamādār  /   سرگروه ؛ ‍‍سركارگر

جمالي:/ ǰamālī  / اسمي براي زنان

جَمُك:/  ǰamok  / اسم مُصغَّر جميله

جُـمَلـُـك:/ ǰomalok / اسم مُصغَّر جمعه

جُمّا :/  ǰommā  /  اسمي براي مردان

جُمَّل:/  ǰommal / اسمي براي مردان

چارُك:/ čārok  / اسم مُصغَّر چهارشنبه

چُـۏ̈طا:/ čöwŤā / اسمي براي مردان

دادل:/ dādal / اسم مُصغَّر دادرحمان

دادلله:/ dādallāh/ اسمي براي مردان

دادِڃـن:/ dādëhn/ اسمي براي مردان

دُردانَه:/ dordānah/    اسمي براي مردان

دُرَّل:/ dorral /   اسمي براي زنان و مردان مُصغّر دُرنازيا درمحمد دُرْناز :/

dornāz/ اسمي براي زنان

دُرْهاتون:/ dorhātūn / اسمي براي زنان

دِرَهْچُـك:/  derahčok/  اسمي براي مردان

دلگـُـۏش:/ delgöwš/   سرگرم

دِلْمُراد:/ delmorād/ اسمي براي مردان

دلْوَشّ:/ delvašš / اسمي براي مردان

دُۏدا:/   döwdā /  اسمي براي مردان

دۏزْمَهْمد:/döwzmahmad/اسمي براي مردان

دُۏستُك:/  döwstok / اسم مُصغَّر دوست محمد

دُۏسْتَـل:/  döwstal / اسم مُصغَّر دوست محمد

رازبي بي:/ rāzbībī / اسمي براي زنان

رِنْـدُك:/ rendok / اسم مصغّر رند براي مردان

رَهْچار:/ rahcar / منتظر ردياب

رَهْگـُـوَز:/rahgovaz /  عابر

رۏزُك:/ röwzok/    اسم مصغّر روز خاتون

  زَرَك :/ zarak / اسمي براي زنان

زَرُك:/  zarok /  اسم مصغّر زرخاتون

زَرْگـُـل:/ zargol /  اسمي براي زنان

زَرْهاتون:/  zarhātūn/  اسمي براي زنان

 ڌ اچیگ / / شترماده

ڌ ۏڌ//پوست ومشک خشکیده بودار

ڌ اشۏر// هیاهو ڌا کـو /  / خطرناک ، صندوقچهٴ مسی

  ڌ ڃک // زن پیر ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

بڃ سر : بی سر یڃـرانْـشهر: ایرانـشهر نڃـکْـشهر: نیکشهر

بڃـر:انتقام بیر: ﺁذرخش یـڃـد: عرق  

  کـۏر : نابینا من کڃــن کُــه : خسته شدم

پــۏنی وا : خرمای پوسیده خورد سڃــر: ضدّ گرسنه

د ڃــر مــڃــنْ نــڃــم: نـیم چڃــر زڃــر شڃــر: شیر

سـۏر: شور زۏر: قدرت مـۏر: مورچه

 رُۏژِنا/  rӧwženā /روشنا؛روشنﺁبو/ᾱ boo /   نوعی درخت خرما درمکّران

ﺁپْ / .ap /   ﺁب آپان/apan.ᾱ / ﺁبها ﺁپْـدسْت

/ apdast  /  وضو ﺁپْـرِچ / aprech.ᾱ   /  ﺁبشار ﺁپُس

/  apos.ᾱ  /  ﺁبستن؛حامله  ﺁتْ / at.ᾱ  /  ﺁمد (گویش سرحد)

ﺁتْـکْ /atk.ᾱ  /  ﺁمد( گویش مکّران)

ﺁتِـنْ /aten .ᾱ /  ﺁمدن( گویش سرحدّ)

ﺁچِش /acheš.ᾱ /  ﺁتش ﺁسْ /as .ᾱ /

 ﺁتش( گویش مکّران)

ﺁرْتْ / art.ᾱ  /  ﺁرد ﺁریگ /arῙg .ᾱ  /   لـثّـه ﺁزْمان

/  azmᾱn  .ᾱ/   ﺁسمان ﺁسْتیگ /astῙg  .ᾱ  /   ﺁستین

ﺁسْک /ask  .ᾱ  /    ﺁهو ﺁسِنْ /asen  .ᾱ /    ﺁهن

ﺁیان. ﺁوان /ᾱyᾱn . ᾱvᾱn   /  ﺁنان

ﺁیِرا /ayerᾱ  .ᾱ   /  ﺁنرا( گویش سرحدّ)

ﺁهیر /   ahῙr.ᾱ /   حریص سَرحدَّیْحْ بلۏچی مَکـُّرانَیْحْ بلۏچی ؛ ترجمهٴ فارسی

مقایسه ی گویش سرحدّو مکــّـُران

●تَه نا دُرُست کـَـنَیْحْ = تَوْمَنا جا کارَیْحْ = تومنومی شناسی؟

●جانا وَتِیّا لوچْ

مَکـَـن=جانا وَتیگا لـُهْتْ مَکـَنْ =تَـنَت روبرهنه نکن

●آوان=آیانْ=آنان●آچِشْ=آسْ=آتَش 

 ●آچِشا رۏشن کـَنْ= آسابُنْ دَیْحْ یاآسا رۏک کـَن= آتَـش را روشن کن

   ●لاپْ=پِــڌّ=شکم●پۏز=پۏنْز=بینی و دماغ

●بَلـَخّ جَنْتْ=جَـرَکــَّـگِـنْ=می درخشد

●شَه=چَه= از●پِرڃنْتی=دَوْری دا = انداخت

●هَنْدَگْ=کـَـنْدگْ=خندیدن ●نَگِپْتی=آ نَگِتْ= اونگرفت

●شِدا = چِدا = ازاینجا ●تَه کافرڃوَیْحْ؟=تَوْکافریَـیْحْ؟=توکافری؟

 ● بُسْتْ= وۏشْتْ یا پادا=  بُلـَـنْ شو: پاشو

●هَـمادا=هَـمۏدا=همانجا● ● کۏنْـڌ=زانو؛مَقْعَد زانْ=زانو،بِدان

●کـَـرَکّ= ̈طـُـنْگْ=سوراخ    ● نی=مَنی=مال من

●تی=تـَـهی=مال تو ●نِـیِّـنْ=مَنیـگِـنْ=مال من است

●تِـیِّـنْ=تَهیگِـنْ= مال توست ●کوتّ=کـَـرّ= ناشنوا

●نا بُرْتْ=مَنی بُرْتْ= مَـنوبرد

●جُوانڃنْ=شَـرّڃـنْ=قشنگ و ...

●وَسِـرْکْ=سرحدّ:پدرخانم مَکـُّران:برادرخانم

●پَسْ=سرحد:گوسفند مَکـُّران: بُـز

مَکـُّـرانَـیْحْ بلوچی،سَرْحَـدَّیْحْ بلوچی:فارسی

● ماسْ،ماتْ=مادرْ●بَلـُّکْ= مادرْبزرگْ

● بِراتْ،بِراسْ=برادر●جَنْ،جَنڃـنْ=زن

● بِـراتو=نابرادری گـُـوارْ= خواهر

● زاماسْ،زاماتْ=داماد ● آدا= وۏدا = = vӧwdā

آنجا ● تِـری=تُرو=خاله،عمّه ناکۏ= عمو

● کُرْتی=کُتی=کـَـرد= انجام داد

● لـَـگاشَگْ=لقد کردن،خارانْدن

●کُـ̈طّ=سرحدّ:خِشْتـَـکِ شلوار=مَکـُّـرانْ=دامَنْ

●شۏکْ=مَکـُّـران=خِشْـتَکِ شَلْوارْ

●وۏسْتاتْ=وۏشْتاتْvӧwstāt=vӧwštāt =ایستاد

●گـُوازی=لـَیْبْ= بازی govāzI=laeib

●رامَگْ=لاوۏ  =lāvӧw= اهلی

●دڃمْتِـرْ=پڃـسَرْ=جلوتر،قبلاً

●نی دِلاوَنْتْ=مَنی دِلاهَـنْتْ=در درونم پنهانند

●دیسْتِنْ=گِنْـدَگْ=دیدن ناشُکْ=سَکـُکْ=زَگیلْ ● پَـرْزۏنَگْ=سُپْرَهْ= سفره

● جِنْـگْ=جوشْکْ=چِلْگْ= گنجشک

●واگو=گانْـڌو=تِمْساح vāgoo=gānďoo

● رۏد=کـَـوْرْ=رودخانه rӧwd=kaovr

● پَـرْمَـن=پَـه مَـنْ=برای من ●جی کـَـنْ= بِـتَـچْ = بدو= بِجِه

●مجیداسعیدجَتْ=سعیدمجیدرازد =سرحدّ

●مجیداسعیدجَتْ=مجیدسعیدرازد =مَکـُّـران

تِرَپّانْ=تُرسڃـنَـگْ=تهدیدکردن

●گِسْ=لُۏگْ=کـَـتْ=دَوارْ=سِرا=خانه، منزل

پُسَّگْ=چولـَّـرْ=بَچَکْ=بَچَکّ= پسر

●دُهْـتَگْ=دُهْـتَـرْ=جَـنِکّ=جَنِکْ =دختر

مُـضاف و مُـضافٌ اِلَـیْـه وموصوف صفت(4):

♥ پُـلّـِڃـنْ مَـکـُّـران:غنچه وشکوفه ی مکـّران(مکران:موصوف)

♥ گـُـلِڃـنْ وطن: وطن گـُـل(گـُـل:صفت)

♥ مَرْدِڃـنْ چُـکّ:نوزادوفرزند مرد؛پسر(مردڃن:مضافٌ الیه)

♥جَـنِـڃـن چُـکّ:دخـتر(مخصوصاً مُجَـرّد)(چُـکّ:مضاف)♥

♥ پاکِـڃـن هُـدا :خدای پاک(موصوف وصفت)

♥ کۏهَـیْحْ ڌُۏکْ:سنگِ کوه(مضاف ومضافٌ الیه)

♥ دِرَچْـکــَـیْحْ بَـر:میوه ی درخت(درخت:مضاف الیه)

♥ زَنْـڌڃـن لاپْ: شکم بزرگ(لاپ:موصوف)

♥ پَـسَـیْـحْ چَـمّ:چشم بز(مکران) یا چشم گوسفند(سرحدّ)

♥ سَرَیْحْ پۏسْت:پوست سر(مضاف ومضافٌ الیه)

♥ مَزَنِڃـن الله :خدای بزرگ(بزرگ؛مَزَنڃن:صفت)(الله:موصوف)

♥ پادانی بو̈طّ:کفش پاها(مضاف ومضافٌ الیه)

♥ دِرْتَـگِڃن کۏ̈ط:کــُـتِ پاره پاره(کۏ̈ط:موصوف)

♥ نادانِـڃـن انسان: انسان نادان(موصوف وصفت)

♥ کـُـۏرِڃـن اُشْـتر :شترکور(کور:صفت)

اصطلاحات تخصّصی شعرو ادبیات بامعادلِ بلوچی

گالَـیْحْ شاهِڃم/gāleišāhëhm/ عَروض شَـیْـر/ šeir/شعر

بَـدَلْ گـَـپّ/badalgapp/ترجمه

بَـدَلْ؛ زانْـت یا بَـدَلْ زانُـۏک/badalzānӧwk/ مُـتَـــرجم

تَـوارْگال/tavārgāl/ وزن شعر

کالِب/kāleb/ قالب شعر گال/gāl/ بیت شعر

گالـُک/gālok/ مصراع،نڃم گال

هَـمْدَپ/hamdap/ قافیه ی شعر

پَرْدَگ دار/pardagdār/ حاجب شعر

هَـمْـرِدْ/hamred/ ردیف شعر

کـَـیْـدْ/keid/ قیدکـَـیْـدْ/keid/ قید

اِشْکِلْ/eškel/ حرف رَویّ درقافیه

رِدْپْ/redp/ حرف ردف درقافیه

نۏکڃن شَـیْرْ/nӧwkënšeir/ شعرنـو

گـَـزَلْ/gazag/ غزل دوکـَـشّ/dokašš/ قالب مثنوی

کـَـسیدَگ/kasīdag/ قالب قصیده زِرْ/zer/ بَحر شعر

دَپْکـَـپّ/dapkapp/ هِجا کـَـپّ/kapp/ رُکنِ وزن شعر کـَـپّ

کـَـپّانْک/kappkappānk/تقطیع

اُرْدْ دَپْکـَـپّ/orddapkapp/هِجای کوتاه

مَزَنْدَپْکـَـپّ/mazandapkapp/هِجای بلند

دِراجْدَپْکـَـپّ/derāǰdapkapp/هِجای کشیده

کـَـپّانْک/kappānk/اَرْکان

اِمْلاگ/emlāg/املا کـَـلاسیگ/kalāsīg/کـَـلاسیک

گـَـپّ/gapp/جمله گـَـپْسَرْ/gapsar/حرف

گـَـپْسَرانْ/gapsarān/حروف؛الفبا

لَـبْزْنامَگ/labznāmag/واژه نامه

سیاهگ/seyāhag/رسم الخطّ

بُنْ رَهْبَنْد/bonrahband/دستور؛گرامر

جاک/ǰāk/واج یا واک وانیگ/vānīg/صامت؛همْخوان

واکـَـشّ/vākašš/واکه یامصوِّت

جانْ بَنْدی/ǰānbandī /جاندارانگاری

جانْ بَنْدی/ǰānbandī/پِرسونی پی کاسیون

جانْ بَنْدی/ǰānbandī/آنیمیسْـم

لَپّ ونَشْر/lapponašr/لف ونشْر

تَـشْبیگ/tašbīg/تشبیه اِسْتارَگ/estārag/استعاره

جانْ اِسْتارَگ/ǰānestārag/استعاره مَکنیّه

بِڃ جانْ اِسْتارَگ/bëhǰānestārag/ استعاره ی مصرّحه

مُشْبَگ/mošbag/مُــشبَّـه مُشْبَگْ گِرْ/ mošbagger/مُشبَّهٌ بِه

لَـبْـزْتَشْبیگ/labztašbīg/اَدات تشبیه

وَجِ تَـشّبیگ/vaǰetašbīg/وجه شَبَه

کِنایَگ/kenāyag/کنایه

گـَـپْسَرْتَوار/gapsartavār/واج آرایی

رَمْ دَپْ/ramdap/سجع هَمْجنس/hamǰens/جِناس

هَـمْبَـنْدْ/hamband/مراعات نظیر 

اِشارَگ/ešārag/تَـلمیح

گـَـشْتی کـَـپّانْک/gaštīkappānk/ مُـتَـناوب الارْکان

پَـدْ ضدّ/padzedd/تضاد وَهْماگْ/vahmāg/ایهام

جَمْـبَـژّانْک/ ǰambžžānk/حسّ آمیزی

بَزْتاریپ/baztārīp/اغراق

هَمْدَرْکـَـپّانْک/hamdarkappānk/ متّـفق الارکان

مَجْرَگ/maǰrag/مجری حرکتی درقافیه رَسّ/rass/ رَسّ حرکتی درقافیه

توجیگ/toǰ īg/توجیه حرکتی درقافیه هَزْوالْ/hazvāl/ حذو حرکتی درقافیه

نِـپاز/nepaz/نفازحرکتی درقافیه اِشْبَگ/ešbag/اشباع حرکتی درقافیه

جَمْجَمی/ǰamǰamī/ مرکــَّـب ضدّساده

تۏکی/tӧwkī/میانی

رَمَلْ/ramal/رَمَل؛بحری درعروض

هیرّدِراپْ/hīrrderāp/رَجَزْبحری درعروض

هَزَج/hazaǰ/هَزَج بحری درعروض

مُتَقارب/motagāreb/مُتَقارب

سَیْحْ سَیْحْ/seisei/مُسدّس چارْچارْ/čārčār  /مُـثَمـَّن

/dodo/دودو  مربّع؛اصطلاحی درعروض برای شمارش ارکان

دِگِه دِگِه کـَـپّانْک/degedegekappānk مختلف الارکان

نایِرَگ/nāyerag/نایره دَرا/darā/خروج

اِکْـوا/ekvā/اِقوا سِنادْ/senād/سنادکلماتِ

دویاچند املایی در زبان بلوچی(1)

شُـمَـیْحْ = شُـمَـــئ : مال شمامَــــــئ = مَـیْـحْ : مال ما پَـسَـیْحْ

چَـمّ = پَـسـئ چَـمّ : چشم بز(مکــُّـران) - چشم گوسفند( سرحدّ)

دَرَیْحْ دَپْ =دَرَئ دَپْ :  دَمِ در کــُـلـُـرَیْحْ گــُــواتْ=کـُـلُـرَئ گوات: باد کولـر

دَیْحْ = دَئ : بده سَـیْحْ = سَـئ : سـه

سَـرَیْحْ = سَـرَئ مود، مـیـدّ : موی سر

دِلَـیْحْ درد = دِلَـئ درد : درد دل کــَـیْحْ = کــَـئ : چه کسی؟

زَیْـحْ = زَئ : چشمه گۏکــَـیْحْ لاپْ= گۏکــَـئ لاپ = شکم

گاو ماشینَـیْحْ  ̈طاهِـر= ماشینَـئ  ̈طاهِـر = لاستیک ماشین

ڌۏکــَـیْحْ سَـر = ڌۏکــَـئ سَـر: روی سنگ

رُۏچَـیْـحْ نورْ= رُۏچَــئ نور: نور خورشید

گــُـلَـیْحْ تاک = گــُـلَــئ تاک : برگ گل

رَوَیْحْ = رَوَئ : می روی جَـنَیْحْ = جَنَــئ : می زنی

کــُـشَیْحْ = کــُـشَــئ : می کـُـشی مِـرَیْحْ = مِـرَئ : می میری

وَرَیْحْ = وَرَئ : می خوری کــَـنَـیْحْ = کــَـنــئ : می کنی

بَرَیْحْ = بَـرَئ : می بَـری دَیَـیْحْ = دَیَـــئ : می دهی

چِـنَـیْحْ = چِـنَــئ : می چینی چُـکــَّـیْحْ = چُـکــَّــئ : می بوسی

کــَپَــیْحْ = کــَـپَــئ : می افتی تَـهی = تَـئی= تــی  : مال تو

کایَــیْحْ = کایَـــئ : می آیی مارَیْحْ سَر= مارَئ سَر  : سَرمار

بالَـیْحْ پُــ̈ط =بالَــئ پُــ̈ط : پَـرِبال *بالی پَــ̈ط  = فـرودگاه

کۏهَیْحْ سَـر= کۏهَـــئ سـر : روی کوه

شڃـرَیْحْ پـۏنْـزْ= شڃرَئ پۏنْـز: بینی ودماغ شیر وحشی

دڃـمَـیْحْ رنگ = دڃمَــئ رنگ : رنگ صورت

آزْمـانَـیْحْ چڃـر= آزْمـانَـــئ چڃـر : زیرآسمان

شَهْرَیْحْ نڃـم = شَهْـرَئ نڃـم : نصف شهر

کاپِـرَیْحْ بڃـر= کاپِـرَئ بڃـر : انتقام کافر

مارَیْحْ دُمْبّ = مارَئ دُمْبّ : دُمِ مار چارَیْحْ = چارَئ : می بینی

کارَیْحْ = کارَئ می آوری وانَـیْحْ = وانَـــئ : می خوانی *

زانَـیْحْ = زانَـــئ = می دانی  دۏچَـیْحْ = دۏچَـــئ : می دوزی

مُـرْگــَـیْحْ رُۏت = مُـرْگـَـــئ  رُۏت = روده ی مرغ

دارَیْحْ = دارَئ : می ایستی

شَـپَـیْحْ نڃـم = شَـپَـــــئ نڃـم : نصف شب

گــَــلَـیْحْ  = گــَـلــــئ : خوشحالی

استثناها :  پَـیْـری= پَـری روز  :

پَـیْـراری= پیرارسال شَـیْـر=شعر پَـیْـم = آماده؛

مَـیْـماتْ=مادر من  مَـیْـگا= مال مارا مَـیْـگِـن = مال من است 

سَـیْمی= سومی   شُمَیْگِـن = مال شماست شُـمَیْگا = مال شما را

* نَـیْـلی = اجازه نمی دهد   مَـیْـلی = مگذار

وَیْـلی کــَـن = وِلِـش کن ؛ رهایش کن *

تَـیْگِـن = مال توست  تَـیْـگـا = مال تو را *

سَـیْـلی کــَـن = نگاش کن *  گــَــیْـر=غـیـر