الـفبای زبان بلوچی

خط سیدزهورشا و اقبال مردم

مصطفی دانشور:

خط یک قرارداد برای نمایش نوشتاری زبان است  

 جواب:

 نه قراردادی که با خصومت و توهین همراه باشد خودِ سید زهورشا راه آیندگان

را با تعصّب مسدود نکرده وراه را باز نموده است.

مصطفی دانشور:

قراردادی بودن زبان و خط یکی از مهمترین ویژگی‌های این دو پدیده است.

قراردادی بودن خط بدین معنی است که هر کدام از علایم به صورت مفروض و

قرارداد میان گویشوران هر زبانی به وجود آمده‌اند. زبانهایی که قدمت کتابت طولانی

 دارند درباره نحوه‌ی بوجود آمدن این نوع قراردادها اطلاعات دقیقی وجود ندارد.

برخی با ایجاد ارتباط آیکنی میان شی و علامت سعی در توجیه آن نوع قرارداد

کرده‌اند.

 جواب:

در مورد رسم الخط اطلاّعات دقیقی دردست است از املای پیشنهادی اکبر بارکزهی

وگل خان نصیر؛جمالدینی و... نیز باخبریم از قدمت این چند املای پیشنهادی نیز

می دانیم که به قدمت خط میخی و پهلوی نیستند که قدرت کوچکترین نقدی را نداشته

 باشیم.

مصطفی دانشور:

البته این نوع توجیه‌ها کمتر مورد توجه است چون براساس معیارهای علمی نیست

زبان بلوچی از لحاظ زمان نگارش بسیار جوان است. پس راحت‌تر می توان درباره

 تاریخچه کتابت این زبان نظر داد. درباره تاریخچه خط در بلوچی قبلا در مقاله‌ای

جداگانه بحث شده است. مختصر آن که افراد دلسوز زبان بلوچی هرکدام برای نوشتن

به زبان بلوچی سیستمی مبتنی بر الفبای عربی-اردو برای زبان بلوچی تهیه کردند.

 در این میان شانس سیدظهورشاه از دیگر بالاتر بود به دلایلی که در ادامه ذکر

خواهم کرد.

جواب:

درشانس ایشان شکی نیست ولی نمی توان برای همیشه راه زبان شناسان بلوچ

را بست وآنها را مجبور به اطاعت کردمی پذیریم در میان آن چند همدوره

زهورشا شانس بیشتری داشته ولی این شانس نمی تواند ابدی وازلی تصور شود!!

مصطفی دانشور:

  سید شاعر و ادیبی برجسته در زبان بلوچی تا حتی پس از مرگش به

شمار می آید. اشعار او و صنایع بدیع ادبی که در اشعارش به کار برده است او را

شاعر توانمند در قرن اخیر در ادب بلوچی مطرح کرد. سید یک زبانشناس برجسته

زبان بلوچی است. او تحصیلات و مطالعاتی در زبان‌‌های باستانی هند-ایران داشته

است.

جواب:

مولوی روانبد(ر.ه) شاعری به مراتب قوی تر از ایشان بوده ؛ باور ندارید

به مجموعه ی منظومه ی ایشان که دکتر جهاندیده شرح نموده مراجعه کنیم.

تحصیلِ زبان درهندوستان دلیل بر کمال ومعصومیت از خطا نیست!!

مصطفی دانشور:

پس نظرات او به عنوان یک زبانشناس میان ادبای بلوچ مقبول‌تر از دیگر ادبا

بوده است. نکته‌ی دیگر که در واقع تمایز سیدظهورشاه از سایر هم عصرانش است

تالیف فرهنگ لغت به زبان بلوچی است. او برای تهیه این فرهنگ لغت زحمات

زیادی را متحمّل شد. زبان برای نوشتن و نوشته شدن علاوه بر خط نیاز مبر به یک

فرهنگ لغت مرجع دارد. این فرهنگ در واقع او را از سایر زبانشناسان و ادبا بلوچ

در سطح مقبولیت بالاتری قرار می دهد.

جواب:

فرهنگ لغت سید اولین فرهنگ لغت است ولی کامل ترین فرهنگ لغت

بلوچی هنوز متولد نشده یعنی در آینده ؛ خواهد آمد

آینده اکنون نیست کمی دورتر ازخویش  ومعاصران را بنگریم

وقتی که اصلاً نیستیم وبلاگ نویسان زمانه هم کسانی به غیر از ماها هستند!!

مصطفی دانشور:

 این سه عامل باعث شد که خطـّ او نسبت به

شیوه‌های نگارش دیگر که پیشنهاد شده بودند مقبولیت بیشتری به دست آورد. از

همان زمان ادبا و نویسندگان زیادی از این شیوه برای نوشتن به زبان بلوچی استفاده

کردند. روزنامه‌ها و مجلاّت و کتب زیادی بدین خط به کتابت درآمدند

جواب:

ازاین موضوع با خبریم ولی می دانیم که خطـّ پهلوی تا دوره ساسانیان

خطـّ دربار وخطـّ اوستایی خطـّ دینی موبدان زرتشتی بود!!

نه خطـّ چند ماهتاک که تایپیست های متّحدی هم ندارند وهر کدام سازی

متفاوت وگیج کننده دارند!! لذا با این دلیل چطور ملت بلوچ را می خواهیم

قانع کنیم که خط سیدزهور بهترین است اکنون زمانش فرا رسیده

که به مخالفان اجازه نفس کشیدن بدهیم و آنها را درقفس خط اردو گرفتار

ننماییم!!

 مصطفی دانشور:

تغییر خط و مقاومت جامعه

خط بخشی از زبان است که بسیار نسبت به تغییر مقاومت می کند. این پدیده در همه زبان‌ها وجود دارد. بخش گفتار زبان با تغییر شرایط مختلف اجتماعی-زبانی دچار تحولاتی می شود اما خط کمتر دچار این گونه تغییرات می شود.

جواب :

اتفاقاً زبان سینه به سینه منتقل شده وبه راحتی نمی میرد

خطّ میخی ؛ پهلوی؛ اوستایی ؛هیروگلیف و... کجایند؟؟

این در حالی که زبان پارسی هنوز دارد می تازد وزنده است

اگرچه مردم دیگر به خطوط نامبرده هیچ توجّهی نمی کنند!!

مصطفی دانشور:

واهمه داریم. چون یکی از آن دلایل قطع پیوند تاریخی زبان با دستاوردهای ادبی

است که از گذشتگان به جای مانده است. مسئله‌ای که در ترکیه و تاجیکستان رخداد.

پس از تغییر خط در این دو کشور مردم به مرور زمان نتوانستند دسترسی به میراث

گذشتگان خود داشته باشند

جواب:

میراث بدست آمده از سید زهورشا را بر دیده می نهیم وحرکت را ادامه خواهیم داد

نیما یوشیج آمد شیوه ای نو درشعر ارائه نمود شعرکلاسیک نابود نشد

خیلی ها واهمه داشتند ونیما را بدعت گر ادبیاتی خواندندولی نیما هرگز

از بین نرفت وسبک شعری مستقل به وجود آمد واهمه نداشته باشیم

چون هنوز سنگ نوشته ها پهلوی در آثار به جا مانده محترم هستند

از نوشته های کوروش گرفته تا گفتار نیک ؛پندارنیک ؛رفتارنیک و...

مصطفی دانشور:

مشکلات خط و نحوه اصلاح

همانگونه که قبلاً اشاره کردم خطـّ سید‌هاشمی  مبتنی بر الفبای عربی-اردو است. این مسئله به خودی خود مشکلاتی که آن خطها در نوشتن دارند را به زبان بلوچی منتقل می کند. پس خط پیشنهادی سید نیز آن مشکلات را با خود به زبان بلوچی آورده است. یکی از آن مشکلات فاصله زیاد نظام آوایی و نگارشی میان خط و زبان بلوچی است. برای اصلاح اینگونه مشکلات خطی معمولا در هر کشور یا منطقه‌ای یک نهاد آکادمی برای حکمیت وجود دارد. مردم مرجعیت آن نهاد را معمولا می پذیرند.

جواب:

عمرتان مستدام بالاخره گفتی آنچه را که ما می گفتیم !!

نیاز به حکمیت وفرهنگستان؛ نیازی مبرم است ولی این دادگاه باید عادل

باشد شما در وبلاگهایتان کوچکترین یادی ازاشعار دوستان ما نمی کنید

وسایه ی طرفداران ما را با خط کش پاک می کنید!!

این در حالی است که در کنار شما وبرای شماارزش قائلیم

چرا خط نباید عوض شوند؟

جواب:

وقتی که بلوچ های محترم اراده نمایند وقتش که فرا رسد

عوض شدن خط را خواهیم دید همانطورکه خطوط ملل دیگر

متحوّل گشت وپیشرفت نمود!!  

آخه مگردر زبان فارسی نمی گویند من وتو گل وبلبل

چرا ما بگوییم وبنویسیم= ( من ءُ تو) یا ( گل ءُ بلبل)

مگر تنها زبانشناس دنیا مرحوم سید بود که معصوم است!!

خطّ به وجود آمده ی سید زهورشا هرگز از بین نمی رود

هیچ کس نمی خواهد خطّ ابداعی ایشان مُنْهَدم ونابود شود

خطّ میخی از بین نرفت خطّ پهلوی و اوستایی وهیروگلیف و

هزاران خطّ دیگر به کلی از بین نرفته اند ولی خطوطی

دیگر به دلایلی دیگر جایگزین آنها شده اند با توجّه به اینکه

  شاید خطوط جایگزین شده نیز کمی نقص داشته باشند ولی به

مراتب آسانتر وآموزششان راحت تر از خطّ چینی ومیخی وغیره است

لذا داشتن یک فرهنگ لغت دلیلی منطقی وکافی برای حفظ  خطّ دشوارسیدهاشمی

نمی تواندباشد زیرا در آینده؛ فرهنگهایی کامل تر خواهیم داشت صد  

البته سید گنج نیزکتابی آسمانی نیست که مثل ومانندی بعدش نیاید!!

مولانا روانـبُــد:

رسم الخط هاشمی چو دیدم / بیزار شدم از این رسامت

2 تحریف لغت نموده حتی / در اسم علم که شد علامت

3 گر خدمت قوم این شد ای وای / بر وضع بلوچی از وخامت

4 فردا که همی دهند تا حال / بر وضع فجیع خود ادامت

خط سیدهاشمی:

نه سستگ اوستءِ اوتاگاں نه سستگ

اے راست اِنت گم جتءُ دل سستگاں تئی

اِے مرگءُ زندءِ کوهیں پاسپان اِنت

دو سد بر هانل من نامءَ گراں تئی ...

چکتگ تئی بنگویں بچّان گون اَنت

که دژمن مانداران اَنت لداں تئی

سیدے گوں زیمراں گالاں به کتّار

پدءَ اومان اِنت بیلءُ همبلاں تئی

 بلے وهد ءُ روچ گوست انت یک روچے مه اینترنتءَ پت ءُ

پولتاں واجه بلوچزهیءِ وبلاگءَ رستان ءُ دیستاں که لانگوءِ بنگپ

ءَ چیزوکے نبشتگی کتگءُ هما وتی پگرءَ نبشتگی که لانگو یک اهدی سهبت

ے مه بلوچستانءَ بوتگ !!

بلے اداں بایدں بگوشاں که اے گپ بلکل ردانت ءُ بزاں"لانگو"سهبت

ے نه انت.بلکیں هما سهبتیان ءُ ڈهلیانءَ که بُرزا گوشگ بوت

ےمنا نه لوﭧے ، چری دگنیا لڈ کناں

هچ نه براں، بس وتی گماں بڈ کناں ے

آ دگنیاءَ تئے زهیروار بیاں مں ے

داں تئے گندگ وتی دلے ڈڈ کناں ے

ایکیم ببے بدی تئے شموشاں ے

بانورے تئے یاتءَ په وت اڈ کناں

دوستیاں دزّانءُ کاراں تئے دامنءَ

ےمالءَ دیان ءُ چه اِشک وتا گڈ کناں 

ے نازیں گل اے دوئیں دگنیاءَ نازگل

نزرت گوشی زِراں په تو وڈ کناں

 هورءُ هاراں ے هور یهت انت تو نه یهتے

لنگءُ لچءُ کور یهت انت تو نه یهتے

سالاں منی ماهاں ے منی سررچان انت

مُرگ  ے مدگ،مور یهت نت تو نه یهت

ےادار شتءُ سالاں گوستءُ بازیں مُرت

نوکیں بادشاه زور یهت انت تو نه یهتے

هامیں آتکءُ مهلوک وارتءُ لاپاں سیر

هرماگ لَرّءُ لور یهت انت تو نه یهتے